حسين مير حيدر

189

معارف گياهى ( فارسى )

مشخصات درختچه‌اى است خاردار ، برگهاى آن مركب و برگچه‌ها پوشيده از تار ، بيضوى و نوك‌تيز ، گلهاى آن نر و ماده روى يك پايه قرار دارد . ميوهء آن تخم‌مرغى نوك آن كمى دراز به رنگ قهوه‌اى تيره مايل به قرمز و مزهء گل حنا مىدهد . علاوه بر شيرهء گياهى درخت ميوهء آن خواص دارويى دارد و به حب بلسان معروف است . اين گياه در عربستان ، انطاكيه و فلسطين انتشار دارد . طبق آنچه كه در برخى كتب طب سنتى آمده است اين درخت در روزگاران كهن در مصر بخصوص در منطقه‌اى واقع در شمال قاهره به نام مطريه نيز مىروييده است و طبق آنچه كه در انجيل نقل مىشود در محلى به نام عين شمس واقع در مطريه در زمان حضرت عيسى مسيح ( ع ) ديده شده است و از نظر مسيحيان و رهبانان محل اين درخت مقدس است و بلسان خالص كه از اين درخت گرفته مىشود با قيمت خيلى گران عرضه مىشود و غالبا رهبانان آن را در اختيار دارند و براى شفاى بيمارىها با اعتقاد خاصى به مردم هديه و تجويز مىنمايند . البته حالا ديگر در اين منطقه آثارى از اين درخت ديده نمىشود ولى هنوز ماده‌اى تحت عنوان بلسان مكّى از اين منطقه صادر مىشود كه ظاهرا از درخت ديگرى به نام « بشام » كه آن را به فارسى انار دانه دشتى و به عربى « قلقل » نامند گرفته مىشود و خواص بلسان مكّى اصيل را ندارد . شرح گياه قلقل در جلدهاى ديگر اين مجموعه آمده است . مشخصات بلسان بلسان مكّى خالص كه از شيرابهء درخت بلسان گرفته مىشود را با ايجاد شكافى در تنهء آن در فصل گرما و قبل از طلوع آفتاب مىگيرند . اين شيرابه ماده‌اى است سيّال ، لزج ، كمى غليظ ، چسبنده و خوش‌بو به رنگ سرخ عقيقى . اگر آن را در آب حل كنند مايع شيرى رنگى به دست مىآيد . در بازار تجارت دارويى اغلب روغنهايى به نام روغن بلسان عرضه مىشود كه بلسان اصيل نيست و آن را به‌طور مصنوعى درست مىكنند . به اين ترتيب كه قطعاتى از چوب و ساقه‌هاى درخت انار دانه دشتى ، هم‌وزن آن بسباسه ، هم‌وزن آن ميعه سائله و هم‌وزن آن روغن تخم ترب را گرفته و مخلوط كرده و با ده برابر وزن آن روغن زيتون مىجوشانند تا وزن مجموع 4 / 1 شود و اين را به نام روغن بلسان مىفروشند . نوع دوم كه بيشتر به روغن بلسان اصلى شبيه است براى توليد آن شاخه ، برگ ،