حسين مير حيدر
130
معارف گياهى ( فارسى )
ت ، Atraphaxis spinosa L . و مترادفهاى آن A . afghanica DC . ، A . Candida Boiss . Hausskn . ، A . Fischeri J . Sp . و . . . مىباشد . درختچهاى است كه در مناطق خشك و نيمخشك كشور انتشار دارد . در راميان گرگان ، درّه هراز ، كرج ، آذربايجان ، كرمانشاه ، همدان ، اراك ، بختيارى ، بيابانهاى مركزى ، انارك ، جندق ، قم ، حبلهرود ، شاهرود ، نيشابور و قوچان ديده مىشود . در افغانستان نيز مىرويد . انشعابات آن گرهدار ، خارمانند و تيز است . پوست ساقهء آن سفيد و كم و بيش شكاف خورده مىباشد . 2 . گياه شيرخشت ، به فارسى « شيرخشت » و به فرانسوى Cotoneaster و به انگليسى Rockspray گفته مىشود . اين گياه داراى گونههاى مختلفى است و در مناطق مختلف ايران با نامهاى محلى مختلفى شناخته مىشود از جمله در منجيل و قوشخانه « رازقى و ايرقى » ، در ارسباران « چالقه ، چالگو و چالقى » در كتول « كرچوب » ، در پل زنگوله و سياهبيشه « خرپنو و وجرد » ، در آمل و كجور « وجل » ، شيرينسو قزوين « شوير و آرهجوره » ، در رودبار « بجا » ، در مريوان « ارغوان » ، در عمارلو « و شور و راشگر » ، در درّه كرج « شيرخشت » و در آذربايجان غربى « داغ هيواسى و دارگيزيك » و در سردشت « بوق » مىباشد . در كتب مختلف با نامهاى « شيرخشت » ، « گپ شير » ، « گوژدون چو » ، « سياه چوب » و « دوشان آلماسى » آمده است . گياهى است از خانوادهء Rosaceae جنس Cotoneaster و وجه تسميه اين گياه اين است كه Cotoneum در لغت به معناى به و aster به معناى شباهت است و به علت شباهتى كه برگهاى اين گياه با برگ درخت به دارد به اين نام موسوم شده است . تمام گونههاى اين گياه شيرخشت نمىدهد و از برخى گونههاى آن شيرخشت مىگيرند . اسامى علمى گونههاى معروف آن عبارتاند از : الف ) Cotoneaster nummularia F . M . . درختچهاى است كه در درّه كرج تا ارتفاعات هزاربند ، در دامنههاى البرز ، در امامزاده داود ، در جنگلهاى زربين ، درّه چالوس و از رودبار انتشار دارد . ميوهء آن ارغوانى رنگ و تخممرغى است و به ابعاد 8 - 7 ميلىمتر است . از اينگونه شيرخشت گرفته مىشود . ب ) Cotoneaster horizontalis Decne . درختچهء كوتاه و گسترده روى زمين زينتى است . بومى چين است و برگهاى آن برّاق ، شاخهها خوابيده روى زمين ، ميوهها