حسين مير حيدر
126
معارف گياهى ( فارسى )
ترنجبين در خراسان و يزد در كارخانجات ساده قندگيرى بهطور سنتى قند مىگرفتند ولى بعدها چون فروش ترنجبين از نظر دارويى بازار بهترى پيدا كرد فقط به عنوان دارو مىفروشند . از نظر تركيبات شيميايى روشن شده است كه در ترنجبين به مقدار زيادى قند ساكاروز وجود دارد . خواص - كاربرد ترنجبين طبق نظر حكماى طب سنتى كمى گرم ولى درعينحال تر است . به طور كلى مليّن و مسهل صفرا بوده و در مورد سرفه ، درد سينه ، تسكين عطش و تبهاى گرم از شيرخشت لطيفتر و مؤثرتر است . با آب پنير براى اخراج اخلاط سوخته و با ماء الشعير براى دفع اخلاط گرم و مخلوط با كره براى باز كردن ادرار در مواردى كه ترشح ادرار بند مىآيد و مداومت در مصرف آن با شير تازه براى تحريك قوه باه مفيد است . براى اين كار بايد 30 گرم آن را با 200 گرم شير تازه هربار بياشامند . اگر ترنجبين با آب زيره خورده شود براى دفع صداى شكم كه با تب خفيفى توأم باشد ، نافع است . خوردن ترنجبين براى بيماران مبتلا به حصبه ، اسهال خونى ، بواسير و خون ادرارى و آبله جايز نيست . در مورد بيمارانى كه مبتلا به آبله هستند ابو على سينا براى لينت مزاج تمر هندى را توصيه مىنمايد و اگر به تنهايى اثر نبخشيد معتقد است كه قدرى شيرخشت به آن اضافه شود و بههرحال توصيه اين است كه از خوردن ترنجبين احتراز شود . معمولا از ترنجبين در مورد تبهاى گرم نبايد استفاده نمود و در اين موارد اگر لينت مزاج مورد نظر باشد بايد از تمر هندى و رب ميوههاى ترش و نظاير آن استفاده شود . ترنجبين براى طحال و اشخاص گرممزاج مضّر است . براى تهيهء آب ترنجبين مقدار لازم ترنجبين را در آب جوش مىريزند تا حل شود و آب صاف روى آن را برداشته مىگذارند كه قدرى بماند و مواد خارجى آن تهنشين شود و صاف روى آن آمادهء خوردن است . اگر صبح ناشتا خورده شود مؤثرتر است . مقدار خوراك آن 35 - 12 گرم است و جانشين آن از نظر دارويى شيرخشت است .