حسين مير حيدر
120
معارف گياهى ( فارسى )
پس از وارد شدن نيش حشره شيرهء درخت كه همان گز علفى است به صورت مايع از برگ يا ساقه خارج مىشود و در مجاورت هوا سفت و منعقد مىگردد . اين كار معمولا در تابستان در ماههاى گرم انجام مىگيرد و سحرگاه روز بعد روستاييان با تكان دادن شاخههاى درخت و چيدن برگها ، گز علفى را از آنها جدا مىنمايند . به همين علت اين گز اغلب با برگ و سرشاخهء خرد شده مخلوط است و به رنگ سبز علفى در بازار عرضه مىشود . گز علفى هر چقدر كمتر با خرده برگ و ساقه مخلوط باشد ، مرغوبتر است و رنگ آن سفيد ، صاف ، شفاف و داراى طعم شيرين است . 2 . گز انگبين به فارسى اين نوع گز را « گزانگبين » و « خشك انگبين » مىگويند . از انواع manne است . گزانگبين در اثر نيش حشرهاى به نام Coccus manniparus به برگ و شاخههاى جوان درختى از درختان گز به نام علمى Tamarix gallica L . به دست مىآيد . شرح اين درخت و خواص دارويى آن در ساير جلدهاى اين مجموعه تحت نام « درخت گزانگبين » آمده است . گزانگبين بسيار شيرين است و در تركيب آن در حدود 55 درصد ساكاروز و مقدار قابل ملاحظهاى نيز از ساير قندها نظير لوولوز ( حدود 20 درصد ) و دكستروز ( حدود 20 درصد ) وجود دارد . رنگ آن سفيد مايل به زرد است وجود حشره براى ترشح گزانگبين از درخت ياد شده فوقالعاده ضرورى است به طورى كه از اين درخت كه در منطقه اصفهان ، چهارمحال و خوانسار مىرويد چون در اين مناطق حشرهء مزبور فراوان است گزانگبين به مقدار زيادى از درخت ترشح مىشود ولى بررسىها نشان مىدهد كه در ساير مناطق كشور نيز كه از اين نوع درخت مىرويد ولى حشرهء مزبور وجود ندارد ، گزانگبين به دست نمىآيد . در مورد اينكه اينگونه گزها كه نيش حشره در توليد آن دخالت دارد آيا در اثر نيش حشره از گياه ترشح مىشود و يا فضول حشره است كه پس از نيش زدن و خوردن شيرهء گياهى به صورت گز دفع مىشود نظرات مختلفى هست كه به سبب احتراز از انحراف از مطلب اصلى كتاب از طرح و بحث آن در اينجا خوددارى مىشود .