حسين مير حيدر

71

معارف گياهى ( فارسى )

از عصارهء آن مادهء گاياكول « 1 » با بوى شبيه كرئوزوت و مادهء گاياسن « 2 » با بوى شبيه بادام تلخ گرفته مىشود . بررسى ديگرى نشان مىدهد كه در رزين گياه مقدار زيادى اسيد گاياكونيك « 3 » از نوع آلفا و بتا وجود دارد و همچنين مقدارى اسيد گايارتيك « 4 » و اسيد گاياسينيك « 5 » ، اسيد گاياسيك « 6 » و يك مادهء زردرنگ و وانيلين « 7 » يافت مىشود . از نظر مصرف دارويى بيشتر چوب آن در بازار عرضه مىشود ولى از پوست و گاهى از ريشه آن نيز استفاده مىشود . چوب آن به شكل قطعاتى بريده‌شده منظم فروخته مىشود . پوست آن خاكسترى و چوب آن سخت و صمغى و داراى طعمى تلخ است . مغز چوب با رنگ زرد مايل به سبز و داراى بلورهاى درخشنده‌اى از اسيد بنزوئيك است . گاياكول كه مادهء عامل رزين آن است و در كرئوزوت نيز وجود دارد ماده‌اى ت خيلى ضدعفونىكننده و براى بىحسى موضعى بسيار مؤثر است . در دامپزشكى مصرف زياد دارد . خواص - كاربرد گياك از گياهانى است كه جديدا يعنى در دو سه قرن اخير در ليست گياهان دارويى مشرق‌زمين وارد شده زيرا در كتب سنتى كه يكى دو قرن اخير نوشته شده و منتشر شده است نام اين گياه نيز برده شده و در مورد خواص آن بحث شده است . شايد هم قبلا در كشورهاى دنياى جديد مورد بحث و فحص حكما بوده است . از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى چوب گاياك گرم و خيلى خشك است و از نظر خواص ضدعفونىكننده ، خنك‌كننده و براى اكثر بيمارىهاى بلغمى ، سوداوى و خونى نظير فلج ، سستى ، دردهاى مفاصل ، سياتيك ، نقرس ، جذام ، اقسام سيفيليس و زخمهاى بد نافع است . در مورد سيفيليس و زخمهاى بد معتقدند چوب گياك اثرى قوىتر از چوب چينى و عشبه مغربيه دارد و لذا در هر مورد كه در نظر بوده است از

--> ( 1 ) . Gaiacol ( 2 ) . Gaiacene ( 3 ) . Acid gaiaconique ( 4 ) . Acid gaiaretique ( 5 ) . Acid gaiacinique ( 6 ) . Acid gaiacique ( 7 ) . Vanilline