حسين مير حيدر

62

معارف گياهى ( فارسى )

5 . Smilax Zeylanica L . sensu lat . كه به هندى جنگلى عشبه گفته مىشود و در سرتاسر هند مىرويد . 6 . Smilax lanceaefolia Roxb . كه در بازار دارويى هند « چوب چينى هندى » گفته مىشود و در هندوستان مىرويد . 7 . Smilax officinalis B . K . كه در مكزيك و مناطق امريكاى مركزى مىرويد . 8 . Smilax aspera L . كه در سرتاسر هند مىرويد . 9 . Smilax prolifera Roxb . كه در قسمتهاى حارّه هيمالياى غربى و بيهار و نپال مىرويد . 10 . S . excelsa L . كه در ايران مىرويد و شرح آن به‌طور مختصر در آخر اين بخش خواهد آمد . ضمنا گونهء S . china كه ساقهء زيرزمينى آن در درمان سيفيليس و ناراحتىهاى پوستى اثر خاصى داشته در بعضى مدارك فنى S . syphilitica نيز نامبرده شده است . و چندين گونه ديگر كه به علت مشابهت خواص دارويى آنها با گونه‌هاى يادشده از ذكر آنها خوددارى مىشود . گياهان يادشده كه از ساقه زيرزمينى آنها چوب چينى تهيه مىشود معمولا چندساله ، دو پايه ، اغلب بالارونده و خاردار هستند . برگهاى آنها سبز بيضى مايل به دايره با دم‌برگ مشخص است . گلهاى آنها خوش‌بو ، تعدادى قرمزرنگ و تعدادى از آنها داراى گلهاى سفيد كوچك مانند ياسمين سفيد و تعدادى نيز داراى گل زردرنگ مانند ياسمين زرد هستند . در طب سنتى از نظر خواص فيزيكى و ظاهرى ، ساقهء زيرزمينى انواع گونه‌هاى يادشده را با دو نام مشخص نام مىبرند كه نام و مشخصات آنها به شرح زير است : 1 . ريشهء عشبه : ريشه‌اى است دراز ، ناهموار ، گره‌دار ، رنگ آن خاكسترى تا قهوه‌اى و يا سياه است . به شكل استوانه در ابعاد مداد و قابل انعطاف كه در سطح و در پوست آن شيارها و چروكهايى ديده مىشود . مغز آن سفيد مىباشد . گياه آن را در كتب طب سنتى با نام « ظيّان » ذكر مىكنند معمولا با تمشك مىرويد و اغلب به تمشك مىپيچد . شليمر نام عشبه را Smilax salsaparilla ذكر مىكند . 2 . چوب چينى يا ريشهء چينى : ساقه زيرزمينى است كه ريشك‌ها به آن متصل است . رنگ آن سرخ و شكل آن كمى متورم شبيه گلابى به حجم يك مشت ، سنگين و گره‌دار و طعم آن كمى شيرين است . طول قطعاتى از آنكه در بازار عرضه مىشود در حدود 20 - 15 سانتىمتر است . گياه آن تا ارتفاع 3 - 2 متر مىرسد و اگر قيم