حسين مير حيدر
49
معارف گياهى ( فارسى )
تهيهء گرد قسط « خولنجان » : خولنجان را به مقدار مورد نظر رنده كرده در گرمخانه مىخشكانند و نرم كوبيده و از الك داروسازى رد مىكنند . خوردن 4 - 2 گرم آن با عسل براى تقويت معده مفيد است . قسط بحرى گياهى است كه به فرانسوى Costus و به هندى و كشميرى Kuth ناميده مىشود و از نظر شباهت اسمى كه نام آن با قسط دارد در اينجا شرح داده مىشود . در كتب طب سنتى ريشهء اين گياه را به نام كوست بحرى يا قسط بحرى نام مىبرند ولى هيچ قرابتى با قسط يا Galanga ندارد . اين گياه از خانوادهء Compositae و نام علمى آن Saussurea lappa C . B . Clarke است . مشخصات گياهى است چند ساله علفى بلندى آن 2 - 1 متر است . برگهاى قسمت پايين ساقه دراز كه طول آن 70 - 60 سانتىمتر ، به شكل مثلث و دندانهدار است ولى برگهاى قسمت بالاى ساقه كوچكتر و در قاعدهء برگ داراى دو قسمت است . طبق گلها لولهاى به رنگ ارغوانى تيره مىباشد . اين گياه بومى كشمير و ارتفاعات هيمالياست و به ساير مناطق شرقى و جنوب شرقى آسيا صادر مىشود و در چين در شمال غربى ايالت Yunnan و جنوب غربى ايالت Szechwan كاشته مىشود . در ايران تا حال ديده نشده است . ريشهء خشك اين گياه معطر و داروى مرسومى در چين است . تركيبات شيميايى در ريشهء خشك گياه كه مستعمل در طب سنتى است ، اسانس روغنى يافت مىشود كه شامل آپلوتاكسن « 1 » ، كوستول « 2 » ، دىهايدروكوستوس لاكتون « 3 » ، كوستوس لاكتون « 4 » ،
--> ( 1 ) . Aplotaxene ( 2 ) . Costol ( 3 ) . Dyhydrocostus lactone ( 4 ) . Costus lactone