حسين مير حيدر

12

معارف گياهى ( فارسى )

تهيهء عصارهء آبى شيرين‌بيان طبق روش فارماكوپهء فرانسه : 5 گرم گرد ريشهء بدون پوست شيرين‌بيان را در يك صد سانتىمتر مكعب آب سرد ريخته و مدت 24 ساعت بگذارند تا به حال خود بماند و گاه‌گاه به هم بزنند ، پس از 24 ساعت آن را صاف كنند . محلول صاف شده را گرم و تبخير كنند تا مقدار آن به 20 سانتىمتر مكعب برسد . مايع حاصله عصارهء آبى شيرين‌بيان است . عصارهء خشك شيرين‌بيان ( فارماكوپهء فرانسه ) : گرد ريشهء شيرين‌بيان را در آب امونياكى خيسانده سپس صاف كرده و مايع صاف شده را با حرارت كم تحت فشار قرار دهيد تا تبخير و خشك شود . اين گرد به همراه گرد برگهاى سنا به نام گرد شيرين‌بيان براى درمان كوليك نافع است . در فرانسه معمول است كه مغز ريشهء شيرين‌بيان را به ميزان 50 - 30 گرم در يك ليتر آب له كرده مدت 5 ساعت مىگذارند خيس بخورد و 4 - 3 فنجان در روز مىخورند ، براى تسكين سرفه بسيار نافع است . توضيحاتى در مورد عوارض جانبى شيرين‌بيان طبق تحقيقات علمى جديدى كه توسط دانشمندان اروپايى انجام و نتايج آن در مجلهء پزشكى Lancet و همچنين در نشريهء اتحاديهء پزشكان امريكا منتشر شده است ، مصرف عصارهء غليظ گليسيرتينيك‌اسيد ( Glycyrrhetinic acid كه به GL نشان داده مىشود ) كه از شيرين‌بيان استخراج شده باشد ، در عين حال كه براى درمان اولسرهاى جهاز هاضمه در جانوران و انسان مؤثر است ، ولى متأسفانه در اغلب موارد ايجاد ورم مفصل مچ پا كه علامت كلاسيك جمع شدن آب است مىنمايد كه عارضهء بالقوه جدّى و ناراحتى است و بعلاوه منجر به افزايش فشار خون مىشود كه مآلا براى زنان باردار و مادران شيرده و اشخاص مبتلا به بيمارى قند و گلوكوماى چشم و بيماريهاى قلبى خطرناك است . تحقيقات ديگرى علت جمع شدن آب در بدن در اثر GA را چنين توجيه مىنمايد كه مادهء شيميايى GL شبيه هورمون آدرنال الدوسترون ( Adrenal hormone aldosterone ) عمل مىكند كه مصرف مقدار زياد آن ممكن است منجر به عارضهء پزودو آلدوسترونيسم ( Pse udoaldosteronism ) شود كه علائم آن سردرد ، خواب‌آلودگى ، جمع شدن آب در بدن ، افزايش فشار خون و احتمالا نارسايى قلبى است . پس از اين تحقيقات ، دانشمندان اروپايى در مقام چاره ، تحقيقات ديگرى را آغاز نمودند و نتايج اين تحقيقات نشان داد كه اگر 97 درصد مادهء شيميايى GL از شيرين‌بيان گرفته شود ، اين عوارض شيرين‌بيان مرتفع مىگردد ، درحالىكه آثار درمانى آن براى اولسرها باقى مىماند و لذا شيرين‌بيان بدون GL به بازار عرضه شد - DGL ) De glycyrrhizinated brorice . دانشمندان و محققان امريكايى كه معمولا براى درمان اولسرهاى رودهء كوچك ( اثنىعشر ) شيرين‌بيان كامل يعنى با GL مصرف مىكنند به فكر افتادند كه تجربياتى را با شيرين‌بيان بدون GL اروپايى براى درمان اولسرهاى رودهء كوچك آغاز نمايند ، ولى نتيجه گرفتند كه شيرين‌بيان بدون GL براى درمان اولسرهاى رودهء كوچك به كلى بىاثر است . در حال حاضر DGL كاربردى در امريكا ندارد و كماكان مصرف شيرين‌بيان كامل معمول است ولى در اروپا معمولا از DGL استفاده مىشود . و اخيرا نتايج تحقيق ديگرى كه در مدت 12 هفته روى 874 نفر بيمار مبتلا به اولسر اثنىعشر انجام شده و در مجلهء پزشكى ايرلند منتشر گرديده نشان مىدهد كه با مصرف DGL در مقايسه با داروى تاگامت ( Tagamet ) بيمارى آنها بدون هيچ عارضهء جانبى سريع‌تر درمان شده است .