حسين مير حيدر

175

معارف گياهى ( فارسى )

خواص - كاربرد در چين از تخم خاكشير به عنوان ملين و تب‌بر و براى تسكين التهاب پوست از جمله كهير استفاده مىشود . در هندوستان از گلها و برگهاى گياه به عنوان قابض و داروى رفع كمبود ويتامين C استفاده مىشود . تخم خاكشير كه تلخ است را براى نرم كردن سينه و به عنوان تونيك و در موارد برونشيت به عنوان تب‌بر و در موارد اسهال خونى استفاده مىكنند . تخم خاكشير را براى دفع كرم معده و در موارد سنگ كليه نيز مىخورند . مرسوم است 8 گرم از تخم خاكشير را با شربت قند مخلوط كرده و براى كاهش تب و كهير بلع مىكنند . اما از نظر حكماى طب سنتى ايران ، خاكشير از نظر طبيعت گرم و تر است و از نظر خواص معتقدند كه براى تقويت معده و هاضمه و ازدياد اشتها و براى رفع گرفتگى آواز و روشن شدن رنگ چهره مفيد است ، ضمنا براى كاهش حدت سرخجه ، سرخك ، جدرى يا آبله و شرى ( مخملك ) مىخورند ، نافع است . اگر حدود 6 گرم از آن خورده شود براى اخراج اخلاط سينه و ريه مفيد است و اگر مخلوط با شير خورده شود براى باز شدن رنگ چهره و افزايش نيروى جنسى نافع است . معمول است كه آن را در آب يا شير و به‌هرحال با شكر شيرين كرده به صورت شربت مىخورند . اگر تخم خاكشير را سنگ‌شو نموده و با گلاب يا آب خالص بجوشانند تا شكفته شود و قدرى از آن بخورند قىآور است و از آن در موارد مسموميت كه لازم است قى آورده شود استفاده مىشود . شيافى كه از تخم خاكشير تهيه شود و در مهبل گذارند براى التيام زخم رحم و كمك به وضع حمل مفيد است . در برخى مزاجها خوردن خاكشير ايجاد سردرد مىكند ، در اين موارد بايد با كتيرا خورده شود . مقدار خوراك آن 10 - 8 گرم است . به دانه‌هاى دو گياه ديگر نيز خاكشير گفته مىشود ، يكى به نام علمى Sisymbrium irio L . كه در اطراف تهران در بوشهر و بلوچستان مىرويد و ديگرى Erysimum repandum L . كه آن هم گياهى است يك ساله و در اطراف تهران ، شمال رودبار ، مزارع لاهيجان ، مزارع غلات منطقهء ايسپيلىييلاق و در آذربايجان در اميرآباد و ابراهيم‌آباد و در غرب در خرم‌آباد ، كرمانشاه و در چمنزارهاى اطراف بوشهر مىرويد كه از تخم آنها به عنوان تخم خاكشير و با خواص مشابه با آن استفاده مىشود .