حسين مير حيدر

156

معارف گياهى ( فارسى )

و به انگليسى Common spleenwort مىنامند . در كتب طب سنتى با نام عربى آن « لحاء الغول » آمده است . گياهى است چندساله كوچك ، بلندى آن كمتر از يك وجب ، برگهاى آن مركب به طول 15 - 5 سانتىمتر و داراى 20 - 12 جفت برگچه است . برگچه‌ها دندانه‌دار ، بيضى نزديك به دايرهء كوچك و بدون واسطه به رگبرگ اصلى متصل هستند . دمبرگ برگهاى مركب اين گياه به رنگ قرمز تيره يا خرمايى تيره است . اين گياه در مناطق البرز و دامنه‌هاى دماوند ، پل زنگوله ، كندوان و در مناطق شمال ايران در گيلان در رشت روى ديوارهاى خرابه و در جنگلهاى بين لنگرود و املش ، در مازندران در اطراف حلقه چاه‌ها ، در بندر گز و در آذربايجان در نواحى سنگلاخ علىبولاغ و قره‌داغ به‌طور خودرو مىرويد . از نظر خواص دارويى ملين است و براى نرم كردن سينه مفيد مىباشد . از بخور برگهاى آن براى رفع سرماخوردگى سر و سينه استفاده مىشود و خواصى نظير پرسياوشان دارد . در چين از عصارهء برگهاى خيس‌شدهء گياه در شراب براى تسكين لومباگو و ضربه‌هاى وارده به اعضا استفاده مىشود [ چئو ] . در هند از اين گياه به عنوان ملين و گياه سينه‌اى براى تهيهء شربت سينه و از دود برگهاى خشك آن براى تسكين سرماخوردگى در سر و سينه استفاده مىشود . اين گياه در كشمير و در ارتفاعات ناحيهء سيملا در هند به‌طور گسترده‌اى مىرويد . 2 . گونهء Asplenium ruta - muraria L . اين گياه به فرانسوى Rue de muraille و Capillaire blanc و Doradille des murailles و به انگليسى Wall rue و Wall spleenwort و White maiden hair گفته مىشود . در برخى كتب نام فارسى آن را « جگرداروى سدابى » ذكر كرده‌اند كه ظاهرا ترجمهء ناقصى از نام انگليسى آن است . گياهى است چندساله نسبتا بلند به بلندى 100 - 50 سانتىمتر . برگهاى آن مركب ولى بىنظم است ، برگچه‌ها با بريدگى زياد ، دمبرگ آنها سبزرنگ و بلند است . اين گياه در امريكا ، اروپا ، شمال افريقا و در آسيا در هند در كشمير و در روسيه در سيبرى و در ايران انتشار دارد . در ايران در دره كرج ، دامنه‌هاى البرز ، در شمال ايران در گرگان و در آذربايجان در قره‌داغ به‌طور خودرو انتشار دارد . خواص درمانى آن تا حدودى شبيه پرسياوشان است . در هند از اين گياه براى سرفه و نرم كردن سينه و باز كردن انسداد مانند جانشين پرسياوشان تجويز مىكنند . از برگهاى آن براى معالجهء نرمى