حسين مير حيدر

125

معارف گياهى ( فارسى )

خيارخر به فارسى « خرخيار » ، « خيار دشتى » ، « خيار وحشى » ، « سماهنگ » و در اصطلاح محلى اصفهان « كموزسگى » و « كموزكول » گويند . در كتب طب سنتى و به عربى با نامهاى « قثاء الحمار » و « مشط الذئب » نام برده مىشود . به فرانسوى Cornichon d ' ne و Ecballium و Giclet و به انگليسى Squirting cucumber گفته مىشود . گياهى است از خانوادهء Cucurbitaceae ، نام علمى آن Ecballium elaterium ( L . ) A . Rich . و مترادفهاى آن Elaterium officinale Nees و Momordica elaterium L . از طرف گياه‌شناسان مختلف نامگذارى شده است . مشخصات گياهى است علفى چندساله ، ساقهء آن نسبتا ضخيم خوابيده ، پوشيده از كركهاى زبر و خشن است . برگها متناوب پهن داراى بريدگىهاى كم‌عمق با دمبرگ دراز پوشيده از كرك بدون پيچك . گلهاى آن كوچك زرد و نر و ماده جداگانه روى يك پايه است . ميوهء آن شبيه به بلوط دراز ، پس از رسيدن به رنگ سبز مايل به زرد پوشيده از تارهاى زبر ، طعم آن بسيار تلخ مىباشد . دانه‌هاى داخل ميوه قهوه‌اى تيره و پس از رسيدن ميوه سوراخى در محل اتصال ميوه به دم‌گل ايجاد شده و تخمها با سرعت و شدت با صدا به خارج پرتاب مىشوند . ريشهء آن بزرگ و سفيد است . در طب سنتى در درجهء اول ميوه به عنوان دارو و در درجات بعدى ريشه و برگ