حسين مير حيدر
20
معارف گياهى ( فارسى )
رشت و در ماسهزارهاى غازيان و نقاط مرطوب لاهيجان بهطور خودرو ديده مىشود . در مازندران نوعى از آنكه پونهء آبى است با نام محلى سرسم خوانده مىشود . تركيبات شيميايى از نظر تركيبات شيميايى در گياه وجود اسانس روغنى فرار يا روغن مانتول « 1 » گزارش شده است كه مقدار آن در حدود 9 / 0 - 8 / 0 درصد مىباشد . ( در نمونههايى كه در كشمير روييده است ) . اسانس روغنى فرار پونه شامل 80 درصد مادهء پولگون « 2 » است . از اسانس روغنى پونه در اثر احياى مادهء دى - پولگون و نوعى مانتول به نام راسميك مانتول « 3 » مىگيرند . به علاوه در اعضاى اين گياه مقدارى تانن ، مواد رزينى و قند نيز وجود دارد [ S . C . I . M . P ] . خواص - كاربرد پونه از نظر طبيعت طبق نظر حكماى طب سنتى گرم و خشك است . خواص آن بسيار لطيفكننده است براى پاك كردن اخلاط سينه و كنترل سياهسرفه و رفع سوزش خراش سينه و براى جلوگيرى از سكسكه و آشفتگى و دلبههمخوردگى نافع است . بادشكن است و ضد نفخ و براى استسقا و يرقان و خارج كردن مشيمه و ازدياد ترشح عرق مفيد است . مدر است و قاعدهآور . به عنوان ترياق و ضد سم جانوران گزندهء سمى بسيار نافع است . اگر شياف آن در مهبل استعمال شود براى تسهيل اخراج جنين و مشيمه مؤثر است . ماليدن دمكردهء آن براى رفع خارش و دفع گازهاى رحم و رفع سستى رحم مفيد است . ماليدن سوختهء گياه براى تقويت لثههاى دندان نافع است . استشمام بوى آن براى رفع غشى مفيد است . پونه مضر رودهها است و از اين نظر بايد با كتيرا خورده شود . مقدار خوراك پونه تا 8 گرم . نوع مصرف معمولا شاخههاى گلدار و برگ آن را به صورت دمكرده و ساير انواع دارويى مانند نعنا تهيه و خورده مىشود . به گياهان ديگرى از خانوادهء نعنا نيز پونه گفته مىشود كه چند نوع معروف آنها را در اينجا ذكر مىكنيم . 1 . Calamintha acinos Clairv به فارسى زيباپونه و به فرانسوى Calament Acinos و به
--> ( 1 ) . Menthol Oil ( 2 ) . Pulegone ( 3 ) . Racemic Mentnol