گرم و يرقان و اسهال صفراوى و آبريزش‌هاى چشم را ببار مىآورد . اين هم حكمت پروردگار است و رحمى بر بندگان . كم‌خوابى در علما و دانشمندان اين بحث از آن جهت حائز اهميت است كه در هر صورت اختلال در خواب و بيدارى براى اهل علم زيان‌بار است و موجب بروز آسيب‌هاى ذهنى در مقياس كم يا زياد مىشود . عدم درمان و پيشگيرى از اختلالات خواب زمينه‌ساز بيمارى نسيان و رعونت ( حماقت ) و فساد در فكر و بتدريج تصميمات غلط و سخنانى كه نبايد گفته شود و مىشود و سخنانى كه بايد گفته شود و نمىشود . گسستن ارتباطات منطقى ميان حرف‌هاى بيمار و در ابعاد بالاتر موجب هذيان‌گويى و ماليخوليا و مانيا و غيرو مىشود كه از بيمارىهاى سخت فكر به حساب مىآيند . بىخوابى در سنين مختلف علت‌هاى گوناگون دارد . در مبحث علما و دانشمندان سالمند بيشترين سبب بىخوابى از بوركى شدن و شور شدن اخلاط بويژه در مغز است ؛ خشكى جوهر مغز بيشترين سبب كم‌خوابى است . علامت اين خشكى از خشكى دهان و زبان و خشكى چشم ، بينى خشك و سرفه خشك مىباشد . يكى از سبب‌هاى بىخوابى داروهاى شيميايى است كه اكثرا داراى مزاج خشك‌اند . علم جديد با داروهاى زيان‌آورش مزاج آنان را به خشكى مىكشاند و در نتيجه خشكى مزاج خشكى مغز پديد مىآيد . جوهر مغز در اثر تفكرات زياد در اين افراد بيشتر از ساير مردم ميل به خشكى پيدا مىكند . اگر اين فكرها در علما توأم با حرص و ناراحتى و غصه باشد ، خشكى بيشترى را بر مزاج مغز و خون موجود در مغز ببار مىآورد و بىخوابى را دوچندان مىكند .