مهدى محقق
73
مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى )
الكابوس ( گران شدن اندامهاى مردم ) 122 / 13 « 132 » آن است كه آدمى در خواب چيز سنگينى را احساس مىكند كه بر روى او افتاده و سبب آن بخار غليظ سياهى است كه به دماغ بالا مىرود و ميان او و تسلط او بر اعمالش حايل مىشود . الكزاز 123 / 6 رجوع شود به « التّشنج » « 133 » . الكلّى 71 / 14 موجودات بر دو قسمند : يكى شخصى و جزئى ؛ مثل افرادى كه مورد اشاره قرار مىگيرند ، همچون زيد و عمرو و اين اسب و سياهى كه در اين زاغ است ، و فيلسوفان جزئيات امور و افراد آنها را « اشخاص » نامند چه جوهر باشند و چه عرض . و ديگر ، كلى است كه معنى عام آن احاد است ؛ مثل انسان كه اعم از زيد و عمرو و هريك از مردم است . الكمّيّة 78 / 10 كميّت عبارت از آن معنى است كه در جسم گوييم آن چند ذرع يا چند وجب است ، و يا آنكه چيزى را گوييم كه پنج يا ده است . الكواكب الثابتة 95 / 1 ستارگانىاند كه در فلك هشتم قرار دارند و آنها متحرك هستند ، ولى چون تناسب آنها و وضع هر يك نسبت به يكديگر ثابت است « ثابته » خوانده مىشوند . الكواكب السّيّارة 95 / 4 ستارگان سيار آن هفت ستاره هستند كه هريك از آنها فلكى جداگانه را امتطا ( برنشستن ) مىكنند و آنها عبارتند از زحل ( كيوان ) ، و مشترى ( اورمزد ) ، و مريخ ( بهرام ) ، و شمس ( خورشيد ) ، و زهره ( ناهيد ) ، و عطارد ( تير ) ، و قمر ( ماه ) و از اين جهت سياره خوانده مىشوند ، زيرا نسبت و وضع آنها با يكديگر بر يك حال نيست . الكون 99 / 4 كون عبارت است از به وجود آمدن جوهر از نيستى ؛ مثل وجود انسان از نطفه و وجود آتش از هوا . الكيان 93 / 14 « 134 » طبيعت را به زبان سريانى « كيان » خوانند .
--> ( 132 ) . اين كابوس مقدمهء صرع بود . هدايه ، 248 . ( 133 ) . ببايد دانست كه كشيده شدن عضلهها و عصبهاى گردن را كه از پيش و پس كشيده شود و گردن راست بماند كزاز گويند . اغراض ، ص 299 . ( 134 ) . در زبان سريانى كلمهء « كيان » به « قائم به نفس » و « جوهر » نيز اطلاق شده است و برخى از مسيحيان كه -