عالم قديم نيست سوى دانا * مشنو محال دهرى شيدا را در جستجوى اين برآمدم كه مراد او از اين « دهرى شيدا » چه‌كسى بوده است تا آنكه به زاد المسافرين او مراجعه كردم كه در آنجا مىگويد : « اصحاب هيولا چون ايرانشهرى و محمد بن زكرياى رازى و جز ايشان گفتند كه هيولا جوهرى قديم است . » ازاين‌رو ، به تحقيق دربارهء احوال ، آثار و افكار رازى متمايل شدم و چون ، در همان روزگار ، دورهء دكترى دانشكدهء الهيات ( معقول و منقول پيشين ) را در جنب دورهء دكترى زبان و ادبيات فارسى مىگذراندم ، هر هفته ، از محضر درس استاد فقيد دكتر غلامحسين صديقى بهره‌مند مىشدم و پس از درس ، از پل چوبى كه محل آن دانشكده بود تا سرچشمه كه منزل استاد بود ، او را پياده همراهى مىكردم . بيشتر سخنان ما مربوط به رازى مىشد . آن مرحوم مرا تشويق مىكرد كه به تحقيق دربارهء افكار فلسفى و انديشه‌هاى جهان‌شناسى او بپردازم و همان را موضوع رسالهء دكترى خود براى آن دانشكده قرار دهم . طى سالهاى 1337 تا 1340 كه مديريت بخش نسخه‌هاى خطى كتابخانهء ملى فرهنگ به من واگذار شده بود ، اين فرصت پيش آمد تا كتابهاى خطى پزشكى و داروشناسى آن كتابخانه را مورد تصفح و تورق قرار دهم و براى نخستين‌بار ، در آنجا به كتاب نفيس المعالجات البقراطيهء ابو الحسن طبرى ، دانشمند ايرانى قرن چهارم ، برخوردم كه هنوز ، اميدوارم روزى فرا رسد كه بتوانم آن را با نسخه‌اى كه در كتابخانهء اسلر دانشگاه مك گيل موجود است و نسخه‌اى كه در سال 1985 ، به صورت عكس ، در فرانكفورت چاپ شده است تطبيق دهم و آن را به صورت چاپى منقح و مضبوط ، در دسترس اهل علم بگذارم . هرچند ، من درسهاى دورهء دكترى علوم معقول را به پايان رسانيدم ، ولى رسالهء دكترى خود را دربارهء رازى ، به دانشگاه ارائه نكردم كه آن ، به جهت سفر دو ساله‌ام به انگلستان ، براى تدريس زبان و ادب فارسى در دانشگاه لندن بود . ازاين‌رو ، به همان دكترى زبان و ادبيات فارسى كه در سال 1338 از رسالهء خود دفاع كرده و براساس آن دانشيار دانشكدهء ادبيات شده بودم بسنده كردم . طى اقامت در انگلستان ، اين فرصت پيش آمد كه از كتابخانهء ولكام « 1 » كه مخصوص تاريخ پزشكى است استفاده كنم و نسخه‌هاى خطى فارسى و عربى پزشكى را كه هنوز فهرست نشده بودند ، يك‌به‌يك ، مورد مطالعه و بررسى اجمالى قرار دهم .

--> ( 1 ) . Wellcome