مهدى محقق
4
مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى )
ابن هندو كتب فلسفه و علوم اوايل « 7 » را در شهر نيشابور ، نزد ابو الحسن وائلى « 8 » يا ابو الحسن عامرى « 9 » ، فراگرفت و سپس پزشكى را نزد ابو الخير خمار « 10 » آموخت و در زمان ابو غالب بن خلف ، وزير فخر الملك ، به بغداد آمد « 11 » و پس از سال 400 مدتى در گرگان اقامت گزيد و در همان شهر در سال 420 از دنيا رفت « 12 » و در خانهاى كه ملك او بود مدفون گرديد « 13 » . از ابن هندو دو فرزند بهجاى ماند ، يكى به نام ابو الشرف عماد كه همچون پدر شعر مىگفت و باخرزى اشعارى را از او نقل كرده است « 14 » و ديگرى به نام ابو السماح كه با پدر ميانهء خوبى نداشته و مورد هجو پدر قرار گرفته است « 15 » . ابن هندو در نويسندگى و كتابت مهارتى به سزا داشت و در صيد معانى و تهذيب الفاظ و تقريب اغراض توانا بود « 16 » و مدتى در ديوان انشاى عضد الدولهء ديلمى سمت منشى را داشته « 17 » و مدتى نيز از كاتبان سيده خاتون ، مادر مجد الدوله ، بوده است « 18 » و حتى پس از سال 400 به عنوان كاتب در شهر
--> ( 7 ) . « و كان متفلسفا قرأ كتب الاوائل على ابى الحسن الوائلى بنيشابور . » ارشاد الاريب ، ج 5 ، ص 169 . مقصود از « علوم اوايل » دانشهاى يونانى است . ناصرخسرو در ديوان خود ( ص 136 ) گويد : علت جنبش چه بود از اول بودش * چيست درين قول اهل علم اوايل ( 8 ) . چون اين ابو الحسن وائلى كسى غير از همان ابو الحسن عامرى نمىتواند باشد اگر « وائلى » را مخفف « اوائلى » ندانيم بايد جستجو كنيم كه چرا او را وائلى گفتهاند . ( 9 ) . « قرأ الكتب الاوائل على ابى الحسن العامرى بنيشابور . » فوات الوفيات ، ج 3 ، ص 13 . مقصود ، ابو الحسن ابن ابى ذر محمد بن يوسف العامرى النيشابورى متوفى به سال 381 است كه تاكنون كتابهاى السعادة و الاسعاد فى السيرة الانسانيه و الاعلام بمناقب الاسلام و الامد على الابد از او چاپ شده است . ( 10 ) . ابو الخير حسن بن سوار بن بابا بن بهنام معروف به ابن خمار از پزشكان و فيلسوفان بزرگ اسلام است . او از شاگردان يحيى بن عدى بود و كتابهاى بسيارى را از سريانى به عربى ترجمه كرد و در ربيع الاول سال 331 از دنيا رفت . عيون الانباء ، ص 428 . شهرزورى مىگويد : « سلطان محمود او را ناحيهاى عطا فرموده بود كه آن را ناحيهء خمار مىگفتند و او را منسوب به اين بقعه داشتهاند . » ترجمهء فارسى تاريخ الحكماء ، ص 361 . ( 11 ) . « و ورد بغداد فى ايام أبى غالب بن خلف الوزير فخر الملك . » ارشاد الاريب ، ج 5 ، ص 169 . ( 12 ) . « و كانت وفاته بجرجان فى سنة عشرين و اربعمائة . » فوات الوفيات ، ج 3 ، ص 13 . ( 13 ) . « و مضجع و مرقد به استراباد به سرايى كه ملك او بود اتفاق افتاد . » تاريخ طبرستان ، ص 125 . ( 14 ) . « و له شعر ، كشعرابيه و لكن النسب الكريم العريق قد اسار اثرا فيه . » دمية القصر ، ج 1 ، ص 619 . ( 15 ) . مانند دو بيت زير كه با خرزى در دمية القصر ، ج 1 ، ص 621 ، آن را نقل كرده است : دعاوى الناس فى الدنيا فنون * و علم الناس اكثره ظنون و كم من قائل أنا من فلان * و عند فلانة الخبر اليقين ( 16 ) . « أوحد اهل الفضل فى صيد المعانى الشوارد و نظم القلائد و الفرائد مع تهذيب الالفاظ البليغة و تقريب الاغراض البعيدة . » تتمة اليتيمة ، ج 1 ، ص 135 . ( 17 ) . « كان أحد كتّاب الانشاء فى ديوان عضد الدولة و شاهدت عدة كتب كتبها بخطه . » ارشاد الاريب ، ج 5 ، ص 168 . ( 18 ) . « و كان ابو الفرج من كتّاب السيدة بالرى و غيرها . » تاريخ حكماء الاسلام ، ص 91 .