مهدى محقق
شناسنامه و پيشگفتار 18
مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى )
سيصد و هفتاد و چهار سال پيش ) در آن دانشگاه دانشجويان را از اهميت ميراث پزشكى اسلامى آگاه كرده بود نقل مىشود : « از ميان شما ، آنان كه علاقهمند به علم پزشكىايد ، چه اندازه مهم است كه به زبانى تسلط پيدا كنيد كه مىتواند در رشتهء مورد علاقهء شما كتابهايى را به شما تقديم دارد كه در آن ، به درمان سيصد يا بيشتر نوع بيمارى كه تاكنون ، براى ما اروپاييان ناشناخته مانده و حتى پزشكان يونانى از آن آگاه نبودهاند ، آشنا شويد . با آموختن اين زبان مىتوانيد از اصل عربى آثار ابن سينا و رازى استفاده كنيد كه اين استفاده با خواندن ترجمهء لاتين آنها براى شما هرگز ميسر نخواهد شد . » او طى خطابهء خود به كتابخانههاى بزرگ اسلامى ، از جمله سى و دو هزار كتاب كه در كتابخانهء شهر فاس ، از بلاد مراكش ، موجود بود اشاره مىكند و مىگويد كه « چون مسلمانان به اين علوم توجهى ندارند ، شما پس از فراگرفتن زبان عربى ، به آسانى و با بهاى ارزان مىتوانيد به آن كتابها دست يابيد . » . با اين كيفيت ، سرمايههاى علمى مسلمانان به كتابخانههاى مهم اروپا همچون كتابخانههاى موزهء بريتانيا در لندن ، بادليان در آكسفورد ، واتيكان در ايتاليا ، اسكوريال در اسپانيا و كتابخانهء ملى پاريس و غير ذلك سرازير مىشود و به آسانى در دسترس اهل علم قرار مىگيرد و دانشمندان آن آثار را مورد بررسى ، تحقيق و ترجمه قرار مىدهند كه نگاهى اجمالى به فهرست مآخذ و منابع مجموعهء حاضر نشان مىدهد كه بيشتر آثار مهم پزشكى اسلامى كه در چند دههء اخير انتشار يافتهاند ، به وسيلهء مراكز علمى و به همت دانشمندان دانشگاههاى غربى تصحيح ، ترجمه و چاپ شدهاند و اين در حالى است كه در كتابخانههاى دانشگاهى ما نسخهء خطى را حتى در اختيار دانشجويان قرار نمىدهند و اگر هم قرار بدهند ، تعهد مىگيرند كه دانشجو آن را مورد تحقيق و نشر قرار ندهد با اين دليل جاهلانه كه نسخهء خطى اگر چاپ بشود از ارزش آن كاسته مىشود . در آكسفورد ، كتابى كه بيش از همه توجه من را به خود جلب كرده است ، كتاب شرح كليات قانون ابن سينا به زبان عربى است كه نسخهء دستنوشت مؤلف كه به كتابخانهء قاضى القضاة زمان خود تقديم داشته بود ، به شمارهء 263 . Hant در كتابخانهء بادليان آكسفورد موجود است . مؤلف اين كتاب ، محمود بن مسعود بن مصلح كازرونى معروف به قطب الدين شيرازى است كه از پزشكان و فيلسوفان بزرگ قرن هفتم هجرى بوده و از چهارده سالگى در بيمارستان مظفرى شيراز ، در مقام پزشك و چشمپزشك كار مىكرده و در ضمن ، مطالعات