محسن عباس نژاد

97

قرآن و طب ( فارسى )

عصبى موادى را نيز به داخل سيستم عروقى ترشح مىكنند تا مانند هورمونها عملكردهاى خاصى را موجب شوند لذا دو سيستم فوق ارتباط نزديكى به رحم داشته و در زمينه‌هاى مختلف از جمله سيكل قاعدگى به طريق فيدبك يا پس خوراند هرمنى بر روى بافت عصبى نحوه‌ى واكنش‌هاى سيستم اعصاب مركزى را تنظيم مىنمايند . به طور كلى در فيزيولوژى قاعدگى از سه غده‌ى درون‌ريز به عنوان محورهاى اصلى راه‌انداز اين امر به ترتيب زير مىتوان نام برد : 1 - هيپوتالاموس : اين غده را بايد از نظر تشريحى سيستم عصبى آغازگر امر پريود دانست . اين غده مجموعه ساختارى است كه در قاعده‌ى مغز قرار داشته و ضمن ارتباط زيادى كه با ساير نواحى مغز دارد با غده‌ى مهم ديگرى به نام هيپوفيز به نحو دو سويه يا فيدبك در ارتباط است . هيپوتالاموس را كه مىتوان محرك و منشاء توليد تمام هرمونهاى هيپوفيز دانست با تراوش هرمن آزادكننده گنادوتروپين‌ها ( RGH ) موجب ترشح آنها يعنى FSH , LH شده و به اين ترتيب دخالت هيپوفيز را در امر فعال شدن تخمدانها و دستگاه توليد مثل زنانه اعمال و تنظيم مىنمايد . 2 - هيپوفيز : دومين غده‌ى مؤثر در جريان‌دهى سيكل خونريزى زنانه ، غده‌ى هيپوفيز است . اين غده داراى سه قسمت قدامى ، ميانى و خلفى است كه قسمت خلفى آن استطاله‌اى از هيپوتالاموس بوده و از نظر ساختمانى بخش عصبى هيپوفيز را تشكيل مىدهد و داراى دو نوع هرمن محرك براى ترشحات تخمدانها است كه يكى از آنها مربوط به ترشح فوليكولين از قسمت‌هاى فوليكولر مىباشد و به نام هرمن محرك فوليكول يا FSH موسوم است و ديگرى مربوط به ترشح هرمن مربوط به جسم زرد بوده كه آن را هرمن LH مىنامند . 3 - تخمدانها : سومين عضو شاخص و اساسى در سازمان خلقتى زن كه در حد محورى عهده‌دار اساس جنسيت اوست تخمدانها مىباشد . تخمدانها به طور قرينه هريك در طرفى از قاعده‌ى رحم در حفره‌ى تخمدانى قرار دارند كه از به دو تولد در ساختمان بافت استرومايى متراكم و زير كبسولى آن تعداد زيادى فوليكول اوليه به صورت مجموعه‌هاى سلولى وجود دارد . اين سلولها از اعقاب اووسيتها يا سلولهاى جنسى اوليه بوده كه در زمان ولادت نوزاد دختر ، به تعداد 1 - 2 ميليون در تخمدانها باقى مىمانند و تا زمان بلوغ رقم آنها به 300 هزار كاهش مىيابد و در نهايت 400 تا 500 عدد آنها به مرحله‌ى تخمك‌گذارى مىرسند اين سلولها در انسان پس از تولد ، ديگر تقسيم ميتوزى نداشته وارد مرحله‌ى استراحت ديپلوتن تقسيم ميوزى مىشوند و تا زمان تخمك گذارى در همين مرحله باقى مىمانند و به صورت يك لايه متشكل از 8 تا 10 سلول گرانولوزا اووگونى يا تخمك را احاطه مىكنند . به اين ترتيب در آغاز هر سيكل تعداد 12 تا 15 فوليكول از فوليكولهاى اوليه‌ى زير كبسولى كه هريك داراى تخمكى نارس هستند بزرگ شده و حفره‌اى در اطراف تخمك ايجاد مىكنند . در انسان يكى از اين فوليكولها در يكى از تخمدانها حوالى روز ششم سيكل قاعدگى شروع به رشد سريع كرده و به فوليكول غالب تبديل مىشود و فوليكولهاى ديگر پژمرده و خاموش مىگردند كه شايد توانايى فوليكول غالب مربوط به ترشح استروژن درون خودش به عنوان عاملى براى پيروزى او بر ديگر فوليكولها بوده باشد . فوليكول موفق ، اتساع يافته پاره مىشود و تخمك به درون حفره‌ى شكمى مىافتد و اين جريان را فرآيند تخمك‌گذارى مىگويند . اين تخم به وسيله‌ى زوائد