ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
20
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
روايتى كه دربارهء اين طبيب اهل ايلاق در حومهء نيشابور در الاعلام و معجم المؤلّفين و همچنين نزهة الارواح شهرزورى نقل شده ، چنين است كه او در باخرز سكونت گزيد و سپس در بلخ اقامت نمود . در بلخ با سپاه علاء الدّين قماج ارتباط داشت و در جنگ گور خان در قطوان ( قريهاى در سمرقند ) كشته شد . جنگ قطوان در 536 ه . / 1141 م . روى داد و معنىاش اين است كه او يكصد و چهار سال پس از وفات استادش زنده بود . اگر اين روايت را صحيح تلقّى كنيم رابطهء شاگردى او با ابن سينا محلّ تأمّل قرار مىگيرد ، درحالىكه اين رابطه از طريق ابن ابى اصيبعه و منابع ديگر محقّق است . روايت رابطهء او با جنگ قطوان را نمىتوان تأييد كرد . كسانى كه سال وفات او را 460 ه . / 1067 م . قيد كردهاند ، درست نوشتهاند . شهرزورى از طرفى رابطهء او با سپاه علاء الدّين قماج و قتل او در جنگ گور خان را مطرح كرده است و از طرفى او را شاگرد ابن سينا دانسته است . الفصول الايلاقيه به چاپ رسيده است . در كتابخانهء رضاى رامپور يك نسخهء آن از قرن دهم هجرى موجود است ، درحالىكه نسخهء خطّى كتابخانهء خدابخش در رجب 1245 ه . / 1829 م . تحرير يافته است . معالجات ايلاقى چاپ نشده . در كتابخانهء طبّيهء كالج دانشگاه اسلامى عليگره نسخهاى از آن موجود است كه در 1005 ه . / 1596 م . كتابت شده و در كتابخانهء رضاى رامپور يك نسخهء كهن از سال 894 ه . / 1489 م . و نسخهاى ديگر كه در سال 1156 ه . / 1743 م . استنساخ شده نگهدارى مىشود . در مجموعهء سبحان اللّه كتابخانهء مولانا آزاد در دانشگاه اسلامى عليگره در جنگى از رسايل نسخهء معالجات ايلاقى موجود است . اين جنگ در روز اوّل ذيقعدهء 1268 ه . / 1851 م . استنساخ شده است . 2