و حركت و سكون و خواب و بيدارى و استفراغ و احتقان بحث مىكند و انواع بيمارىها و داروها و درمان آنها را بيان مىنمايد . در اهمّيّت ارجوزهء ابن سينا همين بس كه ابن رشد فيلسوف و پزشك اندلسى متوفى 595 هجرى آن را شرح كرده و اين شرح در سال 1284 ميلادى به وسيلهء يكى از استادان دانشكدهء پزشكى مون پوليه فرانسه به زبان لاتين ترجمه شده است . متن عربى شرح ابن رشد در سال 1417 ه . ق / 1996 م . به وسيلهء دانشگاه قطر چاپ و منتشر شده است . پس از ابن رشد حدود نه شرح ديگر بر ارجوزهء ابن سينا نگاشته گرديد كه در مقدّمه شرح ابن رشد نام نويسندگان آنها ياد شده است . گذشته از اين ارجوزهء معروف ، ارجوزه‌هاى ديگرى نيز به ابن سينا نسبت داده شده ؛ از جمله : ارجوزه در تشريح ، ارجوزه در مجريّات طبّى ، ارجوزه در فصول چهارگانه ، ارجوزه در وصيّتهاى پزشكى كه تفصيل اين ارجوزه‌ها در كتاب مؤلّفات ابن سينا به وسيلهء جورج قنواتى ياد گرديده است . ابن سينا هرچند كتابهاى مهم خود همچون شفا و نجات و اشارات را در فلسفه و قانون و ارجوزه را در طبّ به زبان عربى يعنى زبان علمى حوزه‌هاى اسلامى نوشت و همين موجب گرديد كه آثار او در شرق و غرب عالم سير كند « و سار مسير الشّمس فى كلّ بلدة » ، درعين‌حال او زبان مادرى خود را مغفول ننهاد و آثارى از او به اين زبان باقى مانده است كه مهمترين آنها دانشنامهء علائى است كه مشتمل بر جميع اجزاى فلسفه يعنى منطق و الهيّات و طبيعيّات و رياضيّات مىشود . او اين كتاب را هنگام اقامت خود در اصفهان نگاشته و به نام علاء الدّوله ابن كاكويه موسوم و به او تقديم داشته است . ارزش اين كتاب در اين است كه شيخ مصطلحات فارسى را در برابر اصطلاحات عربى به كار برده و ثابت كرده است كه بر خلاف عقيده برخى كه مىگفتند زبان فارسى زبان علم نيست ، با زبان فارسى هرگونه علمى را مىتوان بيان و بررسى كرد . در سال 1331 شمسى