ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
پيشگفتار و مقدمه 35
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
بن طيّب و اجوبة للمسائل كه ابن بطلان در دعوة الاطباء آورده است و همچنين ، از قراضهء طبيعيّات و نوادر المسائل و كتب جالينوس در تشريح و شرح ابن ابى صادق نيشابورى بر منافع الاعضاء جالينوس و خلق الانسان ابو سهل مسيحى استفاده كردم و اين كتاب را نزهة الحكماء و روضة الاطباء ناميدم ، كه موسوم به التّحفة السّعدية است تا با اين اسم ، تيمّن و با اين رسم تفأل جسته باشم . » چنان كه مىدانيم ابن سينا تحرير كتاب قانون را در جرجان آغاز كرده و پارهاى از آن را در رى و پايان آن را در همدان انجام داده و تا مدتى مورد شناسايى و ارزيابى قرار نگرفته و بعد از نيم قرن از تأليف ، به بغداد رسيده و نيم قرن ديگر بر آن گذشته تا به قرطبه در دسترس اهل علم قرار گرفته است . ابن سينا خود در انديشهء اين بوده كه شرحى بر كتاب بنويسد ولى اشتغالات فراوان و مرگ زودهنگام او مانع از تحقّق اين خواست او شد و يكى از شاگردان او محمد بن يوسف ايلاقى بخشى از كلّيّات قانون را مختصر كرده و آن را به نام الفصول الايلاقية موسوم ساخته است . پس از آنكه برخى از دانشمندان همچون ابن تلميذ متوفّى 560 كتاب قانون را كتاب درسى قرار دادند توجّه دانشمندان به آن جلب شد و شروح و حواشى و تلاخيصى بر كتاب نگاشته گرديد كه گذشته از آنچه كه قطب الدّين شيرازى در آغاز شرح كلّيّات قانون ياد كرده ، مىتوانيم از كتابهاى زير نام ببريم : 1 - حواشى بر كتاب قانون از ابو جعفر عمر بن على بن البذوخ مغربى متوفى 575 ق . 2 - مختصر كتاب القانون از ابو نصر سعيد بن ابى الخير مسيحى متوفى 589 كه آن را الاقتضاب ناميده است . 3 - تعاليق كتاب القانون ، كمال الدين مظفر بن ناصر الحمصى متوفى 615 ق . 4 - شرح الكلّيّات من كتاب القانون ، قطب الدين مصرى ابراهيم بن محمد سلمى متوفى 618 ق .