در اصفهان پايان يافت . و امّا رياضيّات را بر روش اختصار در زمان گذشته نوشته بود و سپس آن را به كتاب شفا افزود و كتاب الحيوان و النّبات را نيز تأليف كرد و از اين كتاب‌ها فارغ گشت و در بيشتر كتاب الحيوان از كتاب ارسطو طاليس فيلسوف پيروى كرد و اضافاتى را بر آن افزود و در اين هنگام سنّ او به چهل رسيده بود » « 1 » . ابن سينا خود در آغاز منطق شفا مقدّمه‌اى دارد كه در آن ترتيب تأليف كتاب و روشى را كه در آن به كار برده با مقايسه با روشى كه در كتابهاى ديگر خود منظور نموده بيان مىدارد و چون اين مقدّمه خود داراى فوائد علمى است و نيز مكمّل مقدّمهء ابو عبيد است ؛ ترجمهء فارسى آن نيز در اين گفتار ياد مىگردد : « غرض ما در اين كتاب ، كه اميدواريم روزگار مهلت ختم آن و توفيق خداوند نظم آن را براى ما ميسّر گرداند ، اينست كه نتيجهء اصولى را كه در علوم فلسفى منسوب به قدما مورد تحقيق قرار داده‌ايم در آن بياوريم . همان اصول كه بر نظر مرتّب و محقّق پايه نهاده شده و با نيروى فهم بر ادراك حق استنباط گرديده و در رسيدن به آن زمانى دراز كوشش شده است ، تا آنكه پايان آن بر جمله‌اى استوار گرديده كه اكثر آراء بر آن متّفق و پرده‌هاى اهواء از آنها مهجور است . در تدوين اين كتاب نهايت كوشش خود را به كار بردم كه بيشتر مباحث اين صناعت را در آن بگنجانم ، و در هرجائى به موارد شبهه اشاره كنم و آنها را به اندازهء توانايى خود با آشكار نمودن حقيقت حلّ نمايم و همراه با اصول ، فروع را يادآور شوم ؛ مگر آنچه را كه اطمينان داريم كه تبصير و تصوير آن بر مستبصران منكشف و متحقّق است ، و يا آنچه را كه از ياد من رفته و براى فكر من آشكار نگرديده است . در اختصار الفاظ و دورى از تكرار نهايت جدّ و جهد را به كار بستم ؛ مگر آنچه كه از روى خطا و سهو واقع شده است و در نقض مكتب‌هائى كه بطلان عقائدشان آشكار است و يا تقرير و تعريف اصول و قوانين ما را از اشتغال به آن مذاهب بىنياز مىكند ، از

--> ( 1 ) . مقدّمه ابو عبيد جوزجانى ، المدخل از منطق شفا ، صص 1 - 4 .