ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
111
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
پادشاه محمّد شاه روى آن ثبت است . در خدابخش پتنه فقط شرح كلّيّات موجود است و در كتابخانهء باغ گياهشناسى ملّى لكنهو شرح كلّيّات و شرح معالجات محفوظ است . در مؤسّسهء تاريخ و تحقيق طبّ دهلىنو نسخهاى ناقص تا مبحث تشريح عظام نگهدارى مىشود . در نسخهء كتابخانهء رضاى رامپور مهر و امضاى سال 1869 م . حكيم مظفر حسين خان لكنهوى ثبت است . از ديگر تأليفات طبّى حكيم ارشد كتابهاى شفاء الجمل ، شرح اسباب و علامات ( اين يكى نيز مفصّل است ) و جراحة المعاندين است . در كتاب اخير دربارهء باقى نماندن جرم ادويهء غذائيه بحث شده است . حكيم ارشد به وجود معتدل حقيقى در خارج معتقد بود و در اين كتاب در اين باب نظر خود را به تفصيل بيان كرده است . « 1 » مجموعهء نسخههاى طبّى او به نام دستور العمل نيز براى مطالعه دربارهء او بسيار مهم است . حكيم ارشد خان در هشتادسالگى در سال 1230 ه . / 1814 م . وفات يافت . بعضى سال وفات او را ( 1212 ه . / 1797 م . ) نوشتهاند كه درست نيست . علاوه بر پسرش ميرزا امان على ، برادر تنى او حكيم حكمت اللّه خان نيز طبيب بود . خواهرزادهاش حكيم فتح على بن حكيم حكمت اللّه نيز مؤلّف و طبيبى بااستعداد است . رسالهء او فى الباه رسالهاى مهم در موضوع خود است . نسخههاى آن در كتابخانهء خدابخش و كتابخانهء رضاى رامپور موجود است . در عهد اكبر شاه نيز طبيب معروف مظفّر بن محمّد حسينى شفايى به نام حكيم شفايى خان بوده است . او مؤلّف قرابادين شفايى است و تاريخ وفات
--> ( 1 ) - اين كتاب در محافل طبّى موضوع بحث بوده است و ميرزا حيدر در ردّ آن كتابى به نام اوتاد المجانين نوشت و در آن نقد و بررسى مفصّلى بر كتاب حكيم شفايى خان نگاشته است . اين كتاب در زندگانى مولانا دلدار على مجتهد لكنهوى ( متوفّى 1235 ه . / 1819 م . ) نوشته شده است . نسخههاى خطّى آن در كتابخانهء ايالتى حيدرآباد و كتابخانهء رضاى رامپور موجود است . كتابى نيز به نام تنبيه المجانين فى رد جراحة المعاندين در كتابخانهء دار العلوم ديوبند موجود است .