ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
104
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
دوست محمّد خان ابن حكيم شاه محمّد خان ابن حكيم ارشد خان ( ايشان به هندوستان تشريف آوردند ) ابن حكيم مسيحا خان ( در دربار شاه ايران حكيمباشى بود ) . اين نسبنامه از اوراق جدّ گرامى حكيم سيّد كرم حسن ( ر ح ) به دست آمده است كه با سه واسطهء حكيم بلد يوسهاى از ميرت [ Meerut ] و حكيم احسن اللّه خان دهلوى و حكيم ذكاء اللّه خان ( فرزند حكيم اسحاق و مؤلّف قرابادين ذكائى ) شاگرد حكيم اسحاق خان است . اين نسبنامه در كتاب امتحان الالباء لكافة الاطبّاء ، ترجمهء حكيم بدر الدّين دهلوى ( شاگرد حكيم احسن اللّه خان ) نيز درج شده است . نواب صابر قلى خان ، والى ايالت محمّد گره ، با اين خانواده از طريق مادر خويشاوندى دارد و ايشان نيز از راه لطف اين نسبنامه را از نسبنامهء خانوادگى خود نقل كرده به اينجانب مرحمت كرده بودند . شاه عالم در 1172 ه . / 1758 م . به حكيم اسحاق خان منصب پنجهزارى و لقب معتمد الملوك عطا كرده بود . او به مقام ديوانى شاهجهانآباد نيز مأمور شده بود . در ميان معاصران حكيم شريف خان مقامى رفيع داشت . غاية الفهوم فى تدبير الحموم در شرح حميّات قانون از تأليفات اوست . بنا بر مقدّمهء كتاب ، اين كتاب در 1182 ه . / 1769 م . تدوين شده است و در آن شرح قرشى و شرح گيلانى به عنوان اساس كار مورد استفاده قرار گرفته است . اين كتاب در دو جلد در كتابخانهء باغ گياهشناسى ملّى لكنهو [ National Botanical Garden Library Lucknow ] موجود است . نسخهء خدابخش پتنه در سال 1283 ه . / 1866 م . كتابت شده است . روى نسخهء كتابخانه رضاى رامپور مهر احترام الدوله حكيم احسن اللّه خان دهلوى ثبت است . در مجموعهء استاد شفيق شادروان شفاء الملك حكيم عبد اللطيف نيز نسخهاى از آن بود كه از بين رفته است . حكيم اسحاق خان تلخيصى از جلد سوم قانون تحت عنوان موارد الحكم فى علاج الامراض من الرأس الى القدم به عمل آورده است . اين تلخيص در محافل علمى طبّ بسيار مقبول بوده است . نياز به شرح اين تلخيص معالجاتى را نه فقط