ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
58
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
قطب الدّين بعدا به بلاد روم رفت و در آنجا با مولانا جلال الدّين رومى ملاقات كرد . در روم مورد احترام بسيار قرار گرفت و مقام قضاى سيواس و ملطيه به او اعطا شد . به عنوان سفير ملك احمد به شام نيز رفت . ارغون نيز پس از قتل ملك احمد احترام او را حفظ كرد و پيش غازان خان نيز مقام و مرتبهء خاصّى داشت . او از زمان هلاكو خان تا زمان سلطان محمّد خدابنده دنيا را با نور دانش خود روشن مىساخت . پس از گذراندن مدّت مديدى در خراسان و تركيه و جاهاى ديگر در اواخر عمر به تبريز مراجعت كرد و در همين شهر در روز 14 رمضان 710 ه . / 1310 م . به ديار باقى شتافت . قطب الدّين طبعى ظريف داشت و شطرنج خوب بازى مىكرد . در نواختن چنگ مهارت داشت و به بادهخوارى مىپرداخت . هدايا و ثروتهايى را كه از طرق مختلف به دست مىآورد براى شاگردان و حاجتمندان خرج مىكرد . براى نماز جماعت اهتمام مىورزيد و به حفظ قرآن توجّه مىداشت . مدّتى قبل از وفات به تدريس روى آورد و كشّاف و قانون و شفا و علوم ديگر را تدريس مىكرد . شخصيّتهاى معروفى مانند تاج الدّين ابو الحسن اردبيلى تبريزى ( متوفّى 746 ه . / 1345 م . ) و السيّد العبرى برهان الدّين از شاگردان او هستند . شرح كلّيّات قانون او بر مقام طبّى او گواه است و در بين شرحهاى قانون آن را بسيار بااهمّيّت تلقى كردهاند . در تأليف آن از دوازده شارح پيشين و بسيارى از نويسندگان پزشكى كمك گرفته شده است . اين شرح ضخيم كه وى تأليف آن را در 682 ه . / 1283 م . آغاز كرده بود ، در سال 710 ه . / 1311 م . كه سال وفات اوست به پايان رسيد . دانشمند ايرانى سيّد صادق گوهرين سال تأليف را 674 ه . نوشته است كه درست نيست . اين كتاب را او به نام سعد الدّوله محمّد بن تاج الدّوله احمد الساوى ( متوفّى 711 ه . / 1312 م . ) معنون كرده است و به همين جهت نام آن را تحفهء سعديه گذاشته است . يكى از ويژگىهايش اين است كه در آن شرح فخر الدّين رازى مورد پذيرش واقع نشده است . شرحهايى كه در