عقيده از اسباب حقيقتى نتايج مادى آن امورند . حتى اگر در اين ميان كسى عمل به سفارش‌هاى بهداشتى و درمانى را بر مواعظ قرآن و بر شفاى حاصل از اين اندرزها قياس كند خواهيم گفت قياسش نادرست است ؛ چه ، دربارهء مواعظ قرآن كسانى كه بدان‌ها باور ندارند گوش هم نمىسپارند و حتى اگر گوش فرادهند نه آنها را مىپذيرند و نه به آنها عمل مىكنند ؛ پس چگونه مىتواند اين مواعظ آنان را سودمند افتد ؟ درست همان‌سان كه اگر كسى دارويى جسمى را نخورد هرگز اين دارو در جسم او اثرى نخواهد گذارد و البته اگر آن را مصرف كند تأثير جسمى آن به باور داشتن يا باور نداشتن آن ربطى نخواهد داشت . * * * آنچه فراروى نهاده شد ديدگاه‌هايى بود كه نگارنده در جست‌وجو و مطالعهء خويش بدانها راه يافته است . اميد آن است كه تلاش اهل پژوهش در اين زمينه از چهرهء آنچه درست‌تر و به حق نزديك‌تر است پرده بردارد تا مسلمانان و به ويژه دست‌اندركاران عرصهء بهداشت و درمان در كار دين و دنياى خويش آگاه و بر راه الهى باشند . در همه حال خداوند خود به حقيقت امور آگاه است .