كسانى ديگر ، گوياى اين است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : بهترين درمانى كه به كار مىگيريد لدود ، « 1 » سعوط ، « 2 » حجامت و مشى « 3 » است و بهترين سرمه‌اى كه از آن استفاده مىكنيد اثمد است كه چشم را جلا مىدهد و مو برمىروياند . « 4 » 6 . حديث ديگرى نقل شده كه در آن افزون بر حجامت به « قسط بحرى » « 5 » نيز توصيه شده است . نقل كرده‌اند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « پسنديده‌ترين چيزى كه به آن درمان كرده‌ايد حجامت و قسط بحرى است » . « 6 » 7 . حديث امّ قيس دختر محصن كه از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله چنين نقل كرده است : چرا كام كودكان خود را با انگشت مىفشريد ؟ بايد كه از اين چوب هندى بهره بريد ؛ در اين چوب ،

--> ( 1 ) . مقصود از « لدود » آن است كه از گوشهء لب بيمار مايعى به دهان او ريزند . ر . ك : مباركفورى ، تحفة الاحوذى ، ج 6 ، ص 209 به نقل از ديگر منابع - م . ( 2 ) . « سعوط » عبارت است از آنكه بيمار به پشت بخوابد و زير گردن او را بلند كنند تا بينى وى كاملا عمود شود . سپس روغن يا مايعى ديگر به بينى وى ريزند تا با عطسه كردن و همانند آن آلودگىهايى را كه در مجارى است بيرون ريزد . ر . ك : ابن حجر ، فتح البارى ، ج 10 ، ص 147 ؛ عظيم‌آبادى ، عون المعبود ، ج 10 ، ص 248 و 249 ؛ مباركفورى ، تحفة الاحوذى ، ج 6 ، ص 169 و 170 - م . ( 3 ) . مقصود از « مشى » استفاده از چيزهاى مسهل يا چيزهايى كه مزاج را تسهيل كند - م . ( 4 ) . ظاهرا مولف اين نوشتار دو حديث را به هم پيوند داده است ؛ اما متن حديث نخست دربارهء لدود ، سعوط ، حجامت و مشى است كه در سنن ترمذى ، چنين نقل شده است : « ان خير ما تداويتم به السعوط و اللدود و الحجامه و المشى » . ر . ك : سنن ترمذى ، ج 4 ، ص 388 ، ح 2047 ، ص 381 ، ح 2053 . همين مضمون در منابع ديگر نيز آمده است . براى نمونه ر . ك : حاكم ، المستدرك ، ج 4 ، ص 223 ، ح 7472 ؛ بيهقى ، سنن الكبرى ، ج 9 ، ص 342 ، منذرى ، الترغيب و الترهيب ، ج 4 ، ص 160 ؛ ديلمى ، الفردوس ، ج 2 ، ص 183 - م . ( 5 ) . مقصود از « قسط بحرى » چوبى است كه از هند مىآورده‌اند و براى خوش‌بو كردن از آن استفاده مىشده است . البته ظاهرا در استفادهء درمانى از اين چوب آن را كاملا مىكوبيده و مىساييده‌اند و سپس به روغن زيتون داغ شده مىآميخته و براى معالجهء ذات الجنب به پهلوهاى بيمار مىماليده‌اند . ر . ك : مباركفورى ، تحفة الاحوذى ، ج 6 ، ص 210 - م . ( 6 ) . « ان امثل ما تداويتم به الحجامه و القسط البحرى » . ر . ك : مسند ابى عوانه ، ج 3 ، ص 357 ، ح 5289 ؛ بيهقى ، سنن الكبرى ، ج 9 ، ص 337 و 339 ؛ مسند الشافعى ، ص 191 ؛ نسائى ، سنن الكبرى ، ج 4 ، ص 373 ؛ ابن ابى شيبه ، المصنف ، ج 5 ، ص 39 ؛ طبرانى ، معجم الاوسط ، ج 3 ، ص 170 و ج 8 ، ص 145 ؛ مسند احمد ، ج 3 ، ص 107 و 182 - م .