است احتمالات ديگرى نيز هست كه معناى آن نفى حكمى در شريعت باشد كه مستلزم ضرر است ، يا معناى آن نفى ضرر نامتدارك مىباشد ، يا نفى حكمى است كه براى موضوع ضررى ثابت است و جاى بررسى اين بحث علم اصول مىباشد . به فرض اين حديث بر انشاى حرمت آسيب به نفس دلالت كند - كه ضعيف‌ترين احتمالات در حديث است - شامل محلّ بحث نمىشود ؛ زيرا ظاهر آن ، قصد آسيب‌رسانى به ديگرى است نه خود انسان ، پس اين حديث براى حرمت ضرر به خويشتن دليل نمىباشد . به فرض اين حديث آسيب‌رسانى به خويشتن را شامل گردد ، مواردى را كه ايثار به آن‌ها صدق مىكند در بر نمىگيرد ؛ چنان‌كه دليل حرمت اسراف ، شامل ايثار به مال نمىشود . بررسى دليل پنجم : دليل پنجم رواياتى است كه مىگويد : نفس آدمى بر انسان حقى دارد . اين روايات اگر از نظر سند و دلالت تمام باشد بر استحباب مراعات حقوق بدن دلالت مىكند ؛ زيرا اين روايات در شمار حقوق استحبابى وارد شده است و اگر هم بر لزوم دلالت كند ، از محلّ بحث منصرف مىباشد ، يا متعارض است با ادلّه‌اى كه بيانگر مراعات حقوق برادران دينى است و نيز ناسازگار با ادلّهء ايثار و مواسات مىباشد ؛ پس لزوم و حرمتى در اينجا نيست . بررسى دليل ششم : دليل ششم رواياتى است كه در آن‌ها محرّمات به علت ضرر حرام شده‌اند . در اين‌باره بايد گفت : اين روايات در مكروهات بيش از محرمات وارد شده‌اند ؛ پس هر ضررى موجب حرمت نيست . افزون بر اين ، آنچه در آن‌ها آمده است احكام‌اند نه علل حكم كه به ديگر موارد سرايت يابند . بررسى دليل هفتم : حرمت بهره‌مندى از ميته ( مردار ) گرچه ميان علما مشهور است و رواياتى دلالت مىكند كه استفاده از ميته حرام است و با روغنى كه از دنبهء گوسفند زنده جدا شده ، نمىتوان براى روشن كردن چراغ بهره برد ؛ ليكن اين روايات بر ارادهء نجاست حمل مىشود ، چه بهره بردن از آن مستلزم رسيدن دست و لباس به آن است و نيز اين