راه فدا كند ؛ هرچند بر اين كار ايثار بلكه نهايت ايثار صدق كند ؛ بلكه مىتوان گفت : اين كار ايثار نيست ؛ چون عقلا آن را ديوانگى و خودكشى مىدانند . اشكال : اين اشكال مطرح است كه دفاع از نفوس محترم يا آبرو و حتى اموالشان جايز است ، اگرچه ناخوشايند شخص افتد و هرچند بداند اين كار او را هلاك مىسازد . پس زمانى كه دفاع و به خطر افكندن جان براى آبرو و مال جايز است ، چگونه ممكن است مخاطرهء نفس براى حفظ جان ديگرى جايز نباشد ؟ ! پاسخ : اين اشكال درست نيست ؛ زيرا گرچه دفاع از جان و آبرو و مال جايز است ؛ ليكن مورد بحث دفاع ناميده نمىشود . و تبيين اين مطلب نيازمند ذكر دلايل حفظ نفس و در هلاكت نيفكندن آن است و نيز بيان دلايل جواز دفاع از نفوس و اعراض و اموال ديگران و هم‌چنين يادآورى ادلّهء ايثار و تشويق مردمان براى احياى نفس . دلايل حفظ نفس دلايل وجوب حفظ نفس و نيفكندن آن در هلاكت فراوان است . آياتى از قرآن بر آن دلالت مىكند و روايات در اين زمينه در باب‌هاى گوناگون فقه پراكنده‌اند ؛ مانند روايات تحريم قتل نفس به جهت تقيّه و روايات اضطرار . آيات قرآن در قرآن آمده است : وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كانَ بِكُمْ رَحِيماً وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ عُدْواناً وَ ظُلْماً فَسَوْفَ نُصْلِيهِ ناراً وَ كانَ ذلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً ؛ « 1 » و يكديگر را نكشيد كه خدايتان مهربان است و هركس با تجاوز و ظلم به اين كار دست يازد ، آتش را بر او مىچشانيم و اين كار بر خدا آسان است . وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ؛ « 2 » خويشتن را با دست خودتان به هلاكت مىفكنيد .

--> ( 1 ) . نساء ( 4 ) آيه‌هاى 29 - 30 . ( 2 ) . بقره ( 2 ) ، آيهء 195 .