تفاوت كه محل بحث در مقدمه نخست ، اثبات آن است و در مقدمه دوم ، حدود و گستردگى پيش فرضى است كه بر آن مبتنى شده ؛ يعنى حرمت مسلمان يا انسان . اكنون هر يك را جداگانه بررسى مىكنيم . الف - حرمت انسان يا حرمت مسلمان ترديدى نيست كه اسلام براى فرد مسلمان حرمت و ارزش والايى قائل است و اين حقيقتى است كه در آيات قرآن و روايات اهل بيت به صراحت مطرح شده است و نيازى هم به آوردن نمونه و شاهد نيست . آن‌طور كه از منابع دينى به دست مىآيد ، اسلام براى مشركان و كافرانى كه سر جنگ و ستيز با مسلمانان دارند هيچ‌گونه ارزش و اهميّتى قائل نيست ؛ مثل آيات قتال و غيره . سخن در اين است كه آيا كافران ذمّى ، يعنى كافرانى كه در پناه اسلام زندگى مىكنند و در سايهء پرداخت جزيه از مزاياى جامعهء اسلامى برخوردار مىشوند ، در حكم مسلمان هستند و همان حرمت و كرامت مسلمانان را دارند يا آنكه در حكم كافر حربىاند و هيچ‌گونه ارزش و حرمتى ندارند ؟ در اينجا چنان‌كه از فتواها نيز برمىآيد دو نظريه وجود دارد : برخى معتقدند كه كافر ذمى در حكم مسلمان است و حرمت دارد و بعضى ديگر بر اين باورند كه كافر ، مطلقا - چه حربى و چه ذمّى - هيچ‌گونه حرمت و كرامتى ندارد . صاحبان نظريهء نخست اين‌گونه استدلال مىكنند كه كافر ذمى تا هنگامى كه به شرايط ذمّه عمل كند به حكم آيهء مباركه و روايت‌هاى متعدد در امنيت قرار دارد ، جان و مال و ناموسش محفوظ و محترم است . قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَ لا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ لا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ ؛ « 1 » با كسانى از اهل كتاب كه نه به خدا ، و نه به روز جزا ايمان دارند ، و نه آنچه را خدا و رسولش تحريم كرده حرام مىشمرند ، و نه آيين حق را مىپذيرند ، پيكار كنيد تا زمانى كه با خضوع

--> ( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 29 .