فرزند مطرح است كه مادرش كدامين زن است ؟ محقق مذكور ، بچّه را نيز از آن زن و مردى مىداند كه « اوول » و « اسپرم » از آنان گرفته شده ، نه از آن زنى كه رحم خود را در اجارهء آنان گذاشته است . ما در اين بخش ، نظريهء محقق مذكور را مىپذيريم و بچه را از آن صاحبان « اسپرم » و « اوول » مىدانيم ؛ « الزرع للزارع و لو كان غاصبا » ، نه به جهت اينكه چون حيوان ، به مادر ملحق شود . اگر كسى به آيهء شريفهء إِنْ أُمَّهاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ مناقشه كند و بگويد : مراد در آيه ، مادرانى هستند كه فرزندان را به دنيا آورده‌اند ؛ به جهت وجود « ان » نافيه و « إلا » كه بر حصر دلالت مىكند ، در جواب مىگوييم : حصر بر دو قسم است : حصر حقيقى مثل « لا إله إلا الله » ، كه به‌طور حقيقى و واقعى غير خدا را نفى مىكند ، و دلالت بر انحصار مطلق مىكند ؛ حصر اضافى ، كه نسبت به شىء خاص ديگرى حصر است ؛ مثلا گفته مىشود ، زيد فقط به مسافرت مىرود ؛ يعنى نسبت به عمرو اگر سنجيده شود ، فقط زيد به مسافرت مىرود ، نه عمرو . « 1 » فخر رازى در ذيل آيهء شريفه مىگويد : در دلالت جملهء ( إن أمّهاتهم إلّا اللّائى ولدنهم ) بر حصر اشكال كرده‌اند ، زيرا در مقابل آن جمله‌هاى وَ أُمَّهاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ وَ أَخَواتُكُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ و أَزْواجُهُ أُمَّهاتُهُمْ نيز وجود دارد . « 2 » آيهء شريفه در خصوص زنانى است كه « ظهار » شده‌اند ؛ يعنى آنان مادران شما محسوب نمىشوند ، بلكه مادران شما فقط كسانى هستند كه شما را به دنيا آورده‌اند . بنابراين ، اين آيهء شريفه دلالت ندارد بر اينكه فقط مادر كسى است كه بچه را زاييده است ، تا در بحث ما ادعا شود كه بچه را زنى زاييده كه رحم خود را به اجاره داده است . تا اينجا دانسته شد زنى كه از نطفه او كمك گرفته شده است ، مادر حقيقى بچه حساب مىشود ، امّا مادرى كه او را شير داده و نه ماه در رحم خود نگهدارى كرده ، قطعا مادر رضاعى او به شمار مىآيد و منافاتى ندارد كه مادر حقيقى انسان ، زنى و مادر رضاعى

--> ( 1 ) . سيد احمد هاشمى ، جواهر البلاغه ، ص 183 ؛ المطوّل ، ص 204 . ( 2 ) . محمّد بن عمر فخر رازى ، مفاتيح الغيب ، ج 29 ، ص 255 .