محمد دريايى

665

دانشنامه طب اهل بيت ( ع ) ( فارسى )

افزوده مىگردد و شكل هلالى آن به تدريج رو به فزونى مىنهد تا جايى كه نيمى از نيمكره‌ى روشن ماه رو به زمين قرار مىگيرد به اين مرحله ، چارك ( چهار يك ) اول يا تربيع يكم ( First quarter ) مىگويند . مفهوم اين مرحله اين است كه ماه تا اين زمان 1 / 4 مدار خويش به دور زمين را پيموده است . پس از مرحله‌ى چارك اول به مرور به پهنه‌ى روشن ماه افزوده مىگردد تا جايى كه خورشيد و زمين و ماه در يك خط قرار مىگيرند ( زمين بين ماه و خورشيد واقع مىشود ) و نيمكره‌ى روشن آن به زمين رو مىنمايد . اين موقعيت را بدر يا ماه شب چهارده ( Full moon ) مىگويند . چهره‌ى روشن ماه پس از بدر به تدريج رو به زوال مىگذارد تا جايى كه به مرحله‌ى چارك دومى يا تربيع دوم ( 2 nd quarter ) كه سواى موقعيت مدارى ، همانند فراوانى با چارك يكم دارد وارد مىگردد . سرانجام پس از مرحله‌ى چارك دوم ماه رو به هلال پايان مىنهد و در آخرين روزهاى ماه قمرى به يك كمان باريك تبديل مىشود و پس از آنكه نيمكره‌ى روشن آن كاملا پشت به زمين واقع گرديد به مرحله‌ى ماه نو ديگرى گام مىنهد و دور بعدى گردش خود را به دور زمين آغاز مىكند . در مراحل هلال اول و پايانى معمولا نيمكره‌ى تاريك ماه را نور ضعيفى كه در واقع بازتاب نور زمين است روشن مىسازد . جزر و مد قمرى همان‌طور كه ماه مدارش را دور مىزند با نيروى گرانى آن كشش بر روى تمام قسمت‌هاى زمين خواهد داشت نواحى زمين كشش گرانى قمرى را به اندازه‌ى كمى احساس مىكنند ، زيرا آنها در فواصل اندك و مختلفى از ماه قرار دارند مثلا طرفى از زمين كه در مقابل ماه قرار دارد 12800 كيلومتر نزديكتر از طرف مقابل به ماه مىباشد . چون نيروى گرانى با افزايش فاصله كاهش مىيابد كشش ماه بر روى طرف نزديك زمين بزرگتر از كشش آن بر روى قسمت‌هاى باقيمانده زمين است نتيجه‌ى آن برآمده شدن طرفى از زمين است كه مقابل ماه قرار دارد برآمدگى به سمت ماه ، جزر و مد قمرى ناميده مىشود .