تبديل شهد به عسل الف ) نظرات گوناگون زنبور عسل از گلى به گل ديگر پرواز كرده ، شهد آن‌ها را با خرطوم خود مىمكد و قبل از بازگشت به كندو كيسه‌ى عسل خود را پر مىسازد . ولى اين شهد گل ، عسل نيست . شهد گل قبل از هر چيز ، يك آب قنددار است . بنابراين ، اين زنبور است كه واقعا عسل را از طريق تغليظ و تبديل بيوشيميايى كه انسان از مدت‌ها قبل راز آن را كشف كرده است مىسازد . البته برخى مسايل در مورد عسل تا حدودى مبهم هستند . آيا عسل يك توليد گياهى است يا يك ماده‌ى حيوانى ؟ اهميت متقابل شهد و زنبور در تحوّل آن چيست ؟ آيا بايد گفت كه زنبور ، عسل را حمل مىكند يا اينكه زنبور ، عسل را مىسازد ؟ در واقع ، هر دو مورد صحيح است . بدون شهد ، عسلى وجود نخواهد داشت و البته بدون زنبور هم همين‌طور . عسل در آن واحد هم يك ماده‌ى گياهى و هم يك ماده‌ى حيوانى است . گياه‌خواران عسل را مانند هر ماده‌ى حيوانى منع مىكنند ولى در اروپا مغازه‌هايى هستند كه به صورت مخفيانه ! به گياه‌خواران عسل مىفروشند . به اين ترتيب ، آن‌ها ارزش غذايى و درمانى عسل را كه از نظر اخلاقى برايشان پيشنهاد آن ممنوع شده است قبول دارند . البته ما در اين مسأله قضاوتى نمىكنيم ولى مطمئن هستيم كه اين مكمل گياهى - حيوانى كه توسط زنبور تهيه مىشود ، براى سلامتى داراى غنايى بسيار عالى است . اما واقعا اين تبديل چگونه انجام مىشود ؟ ب ) تغليظ شهد كم شدن آب شهد و غلظت آن از نظر قند ، دو پديده‌ى همراه يكديگر هستند كه بر اساس اصل تروفالاكسى كه در تمام حشرات اجتماعى نهادينه شده قرار دارد ( زنبورها و مورچه‌ها ) . تروفولاكسى شامل مبادله‌ى مواد غذايى بين حشرات يك خانواده مىباشد . هنگامى كه زنبور جمع‌آورىكننده‌ى شهد به كندو باز مىگردد ، كيسه‌ى عسل او پر از شهد است . وى در كندو ، شهد را مجددا بيرون آورده و در آنجا زنبور ديگرى كه در كندو بوده است ، آن را در كيسه‌ى عسل خود مىريزد . زنبور آورنده‌ى شهد مجددا براى جمع‌آورى