از مجاهدان فرقه كيسانيه و زيديه مشهود بود ، ضرورت داشت كه « ايدئولوژى مبارزه » و « مكتب » اسلام تدوين و بين توده‌ها گسترش داده شود تا دربارها و عناصر وابسته به بلندگوهاى رژيم نتوانند تعاليم اهل بيت را از صفحه روزگار محو سازند . دوره‌ى امام صادق عليه السّلام ، از نظر سياسى دوره‌ى رقابت‌هاى شديد سياسى و جنگ زرگرى در داخل هيأت حاكمه و اصطكاك بين امويان و عباسيان بود . از يك طرف بنى اميه رو به زوال مىرفت و از طرف ديگر ، بنى عباس به سرعت روى صحنه مىآمد . تضاد ميان اين دو غول كه به شدت به جان يكديگر مىافتادند ، مجال تنفسى در مدينه ايجاد كرد كه اگر به رايگان از دست مىرفت ديگر شايد چنين فرصتى پيدا نمىشد . اين شرايط از زمان امام باقر عليه السّلام آغاز گرديد و در دوره‌ى امام صادق عليه السّلام ادامه يافت و از همين رو ، امام باقر و امام صادق عليه السّلام فرصت استثنايى براى تربيت شاگردان و گسترش معارف اسلامى به دست آوردند . امام صادق عليه السّلام شاگردانى را تربيت كرد كه هريك پايه‌گذار شاخه‌اى از معارف اسلامى و بنيانگذار رشته‌اى از دانش بشرى گرديد . علاوه بر نكته‌ى فوق شرايط فرهنگى آن دوره نيز ايجاب مىكرد كه براى حفظ موجوديت سيماى راستين اسلام به تدوين مكتب مبادرت گردد . دوره‌ى امام صادق عليه السّلام دوران رخنه و نفوذ افكار و انديشه‌هاى بيگانه در جهان اسلام است . موج افكار يونانى ، انديشه‌ى بودائى ، مسيحى ، مزدكى و الحادى در جهان اسلام گسترش يافته و « غربزدگان » و « شرق‌زدگان » آن روز ، مسلمانان را به مناظره‌هاى آزاد طلبيده و اسلام را به مبارزه خواسته بودند . البته شيوع افكار بيگانه ناشى از عوامل زير بود . الف ) گسترش مرزهاى جغرافيايى جهان اسلام كه موجب شده بود جهان