محمد سعيد جانب اللهى
93
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
در خراسان اگر بواسير به هيچيك از طرق معمول علاج نشد ، مقدارى كراويه در آب مىريزند و در گوشهاى مىگذارند ، تا خوب خيس بخورد و پرورده شود ، آنگاه مقدارى هندوانهء نارس و اندكى زهرهء گاو را در ظرف ديگرى ريخته له مىكنند ، سپس مقدارى انزروت و ترنجبين و شكر سرخ و قرهقوروت و آلو و انجير و دلنمك ( نمك تركى ) و ملكباد ( ملك ازرق ) و شيرخشت و گزانگبين علفى و گل خبازى و قرمبات و سرمبات نيز جداگانه با هفت دانهء تلخ در هاونى مىكوبند و اندكى كوهان شتر و كمى روغن منداب و مختصرى روغن بادام هم به آن مىافزايند و مخلوط به دست آمده را با كراويه پرورده و زهرهء گاو و هندوانه نارس كه قبلا آماده كردهاند به هم مىآميزند و از آن چهل عدد شياف مىسازند و معتقدند اگر مريض بواسيرى چهل شب هر شب يك عدد از اين شيافها را استعمال كند و به شانهء چپ بخوابد ، بواسير او معالجه مىشود ( شكورزاده : 238 ) . ترشا در خراسان براى رفع ترشا دو مثقال برگ گل سرخ و يك مثقال گشنيز و يك مثقال زيرهء سياه و يك مثقال زيرهء سبز و دو مثقال تباشير و هشت نخود تخم خيار را در سركه مىپرورانند و سحر ناشتا مىخورند ، يا آنكه مقدارى كراويه و قدرى خوردانه و كمى باديون و مختصرى زيره و اندكى سياهدانه را با سركهء توت مخلوط كرده در كوزهاى مىريزند ، سپس قدرى تره خرد كرده با يك مثقال نعناع و يك مثقال گلپر و سه دانه فلفل هندى و كمى نمك و قدرى ترب يا كلم رنده شده نيز در كوزه مىريزند و محتويات آن را خوب به هم مىزنند ، چند ساعت بعد شربت آن را جدا مىكنند و هر شب هنگام صرف غذا يك قاشق از آن را مىخورند ، اين شربت هم دافع ترشاست و هم اشتها را افزايش مىدهد ( شكورزاده : 241 ) . سكسكه در خراسان از شيافهاى بواسير استفاده مىكنند يا يك ناخن كاهگل و يك سر سوزن لاجورد در يك قاشق آب مىريزند و چند قطره از آن را به مريض مىدهند ( شكورزاده : 276 ) . در راور شويد تجويز مىشود ( كرباسى راورى : 157 ؛ نيز - شوكدرمانى ) . اسهال در بافق پدان « 1 » و نعناع را با آب خنك يا جوشانده استوقدوس مىخورند ( جانب اللهى ، 1384 : 120 ) . در لرستان و ايلام با داروهاى زير درمان مىكنند :
--> ( 1 ) . ped n