محمد سعيد جانب اللهى

91

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

نيم‌بند را با چاى كوبيده و نرم مخلوط مىكنند و سر مىكشند ( شكورزاده : 277 ) . در سنگسر مشكك كه يك علف كوهستانى است ، در آب يا آتش پخته براى لينت مىخورند ( اعظمى : 58 ) . همچنين شته كه شيرهء گياهى به نام شته‌واش « 1 » است با شير مخلوط مىكنند و براى رفع يبوست استفاده مىكنند ( همان : 59 ) . در اصفهان سپستان ، گل سرخ ، مريم نخودى ، مغز فلوس ( ملين و قابل تجويز حتى به زن حامله ) و روغن بادام مصرف مىكنند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در ميبد شير سنا كه براى تهيهء آن برگ سنا « 2 » كه شبيه برگ انار و تلخ‌مزه است را مىجوشانند و با شير گاو مخلوط كرده به مريض مىدهند ، عناب و سپستان و پرسياوشان و گل بنفشه و گل سرخ را دم مىكردند و سه روز متوالى مىخوردند ، روز سوم بايد فلوس بخورند . براى آماده كردن فلوس اول آن را شكافته و مغز آن را بيرون آورده با جوشاندهء مزبور مخلوط مىكردند و يكى يا دو ساعت بعد آن را صاف كرده ، روغن بادام در آن مىريختند و صبح ناشتا به مريض مىدادند ، نيم‌چاشت يك ليوان عرق كاسنى و ظهر نخودآب خروس بايد بخورد ، شب اگر شكم كار كرد چلو مسكه « 3 » ( برنج با سرشير ) و گرنه حريره بايد بخورد ، همچنين دارويى به نام منيزى « 4 » كه پودر و كاركن ( مسهل ) بود . در شير مىريختند و به مريض مىدادند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در اردكان ابتدا با روغن هستهء شفتالو يا صابون شياف برمىدارند ، سپس دوغ با برگ گل سرخ يا آش تمر ( آشى كه ترشى آن تمر است ) مىخورند ، يك قاشق روغن زيتون و يك قاشق روغن بادام را ناشتا ميل مىكنند ( خوردن روغن ارده نيز مفيد است ) . قره‌قروت را در شوربا مىريزند و مىخورند . تخم كوشه را شيره كش مىكنند و در شورباى برگ چغندر مىريزند و مىخورند ( طباطبايى : 707 ) . در الموت روغن كرچك مىخورند ( حميدى و ديگران ، 1384 : 231 ) . در گيلان : 1 . صابون زيتون را به شكل شياف مىتراشند و شياف مىكنند . 2 . آب صابون زيتون را اماله مىكنند .

--> ( 1 ) . s ? attav s ? : علفى زردرنگ و بوتهء آن شبيه اسپند خشك پاييزى است ، اگر ساقه يا برگ اين علف قطع شود ، در مقطع آن شيره‌اى شير مانند و چسبناك به نام شته بيرون مىآيد كه سمى و خطرناك است ، در اوستا نيز به همين نام از آن ياد شده است . ( 2 ) . san ( 3 ) . maska ( 4 ) . s ? irmanyazzi