رفع دل‌درد با اسفند در آتش مىريزند و دود مىكنند . 2 . ريشهء پونه را دم كرده مىخورند . 3 . ساقهء سبز و تازهء درنه را در بهار چيده و در كف ساييده مىخورند . 4 . ميوهء سرو كوهى كه طبع گرم دارد براى دل‌درد مفيد است ( اعظمى ، 1351 : 58 ) . در الموت از دم‌كرده گل‌گاوزبان ، جوشاندهء كاكوتى ، توك‌لوجه « 1 » و گل سرخ استفاده مىشود ( حميدى و ديگران ، 1384 : 232 ) . در مازندران با خاكشير و هيز علف درمان مىكنند ( سازمان ميراث فرهنگى ، 90 : 1381 ) . كردها با رازيانه ، عسل و زنجبيل درمان مىكنند ( صفىزاده : 183 ) . در كرمان از قيطرون كه گياهى است كوهستانى استفاده مىكنند ( ستوده : 113 ) . در هزاوه جوشاندهء تاج‌ريزى و خاكشير و بارهنگ را كه با كمى شيره مخلوط كرده‌اند مىخورند ( ضيغمى : 168 ) . در راور ( كرمان ) آويشن ، آلاله ، اشترك تجويز مىشود ( كرباسى راورى : 152 ) بومادران ، پودونه ، هل رسمى ( همان : 153 - 154 ) و عرق كسرك ، كلپوره ، مىتخم و ياس كبود نيز مؤثر است ( همان : 158 و 160 ) . در كنگان برگ گياه زعتر « 2 » ( آويشن ) را مىپزند و آب آن را مىخورند ( شمس الدينى و رستمى : 143 ) . در روستاى سيد ابو صالح سياه‌دانه را با عسل مخلوط مىكنند و مىخورند ( حسنى و ديگران ، 1382 : 242 ) . دل‌مال در راور هل باد تجويز مىشود ( كرباسى راورى : 154 ) . نفخ در ساوه براى نفخ شكم تخم اسفند را در آب مىريزند و به مريض مىدهند ( سالارى : 333 ) . در لرستان دانه‌هاى رازيانه مىخورند ( اسديان خرم‌آبادى و ديگران : 272 ) . در ايرانشهر براى هضم غذا جوشاندهء هستهء گلنجوك ، شيرهء خرما ، جوشاندهء بارهنگ يا دانه اسپند را كوبيده در آب حل مىكنند و مىخورند ( جانب اللهى ، 1381 : 257 ؛ نيز - ماكيان‌درمانى ) . عشاير بويراحمدى از برگ گياه اوريشم « 3 » براى درمان نفخ شكم استفاده مىكنند ( نامهء نور ، ش 10 و 11 ) .

--> ( 1 ) . tuk luja ( 2 ) . zatar ( 3 ) . oris ? om