محمد سعيد جانب اللهى

81

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

در لرستان و ايلام با شيوه‌هاى زير درمان مىكنند : 1 . نوشيدن ترب سياه به ويژه اگر درد ناشى از سنگ كليه باشد . 2 . خوردن جوشاندهء كاكل ذرت 3 . نوشيدن مخلوط آب انار و آب 4 . خوردن جوشاندهء ريشهء رازيانه ( اسديان خرم‌آبادى و ديگران : 270 ) . در ميرجاوه برگ بوتهء هريشك « 1 » يا يه‌شرك « 2 » را در آب مىريزند و مىجوشانند ، و آب آن را مىخورند ، و برگ را هم به محل درد مىبندند ( جانب اللهى ، 1381 : 246 ) . در ايرانشهر براى دفع سنگ : 1 . مقدارى گدين‌شكر « 3 » با سه دانهء فلفل سياه ، چند دانه جو محلى و دو نخود چوب درخت سوان‌آماكى « 4 » مىكوبند و در يك ليوان آب ريخته مىجوشانند و به مدت دوازده شب هنگام خواب به بيمار مىدهند ، بعد از هفت تا هشت روز سنگ كليه خودبه‌خود مىافتد . 2 . برگ و شاخه پترك « 5 » كه درختچهء كوهى است ، مىجوشانند ، شيرهء آن را كه همان انقوزه است با اناردانه و فلفل و روغن سرخ مىكنند و صبح‌ها مىخورند ، بعد از مدتى سنگ مىافتد ( همان : 256 ) . در يزد ترب سياه را چرخ كرده و آب آن را مىخورند ، آش كلم سنگ نيز درمان‌بخش اين مرض است ( جانب اللهى و ديگران : 46 ) . در خراسان تا ده روز از شيافى كه در معالجهء بواسير به كار مىرود ، استفاده مىكنند و در اين مدت هر روز صبح قدرى خاكشير در آب ريخته ، مىخورند ، يا پنج تا ده سير شير گاو با گزانگبين علفى مىجوشانند و ناشتا مىخورند ( شكورزاده : 234 ) . در اصفهان براى سنگ كليه از حجر اليهود ، تخم كاهو ، تخم خربزه ، تخم ترب ، گل‌گاوزبان ، تخم كافشه ، تخم كرفس ، ريشهء كرفس ، ريشهء شنبليله ، ريشهء شيرين‌بيان ، ريشهء ايرسا ، ريشهء مرغ ، برگ خرفه ، برگ كلم ، برگ اسپرزه ، برگ كنجد ، مغز تخم خربزه ، روغن بنفشه ، روغن شب‌بو ( - خيرى ، اروانه ) روغن ترب ، پنيرك كاكل ذرت ، واكس گيلاس ( دم گيلاس ) را دم مىكنند و به عنوان مدر روزى سه استكان مىخورند . همچنين براى خون‌ريزى كليه ، تخم گشنيز تجويز

--> ( 1 ) . haris ? ak ( 2 ) . yes ? ak ( 3 ) . godins ? ekar ( 4 ) . suen m ki ( 5 ) . paterk