محمد سعيد جانب اللهى
41
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
تهرانىها نيز بر اين باور بودند كه اين خون بايد از بدن خارج شود و بهترين محل خروج آن ميان كتفين است كه با حجامت اين عمل صورت مىگيرد ( شهرى : 2 / 690 ) . در خراسان مىگويند : اگر باد سر دل آدم جمع شود و دفع نگردد ، ايجاد سكسكه مىكند ( شكورزاده : 276 ) . مردم شيراز بر اين باورند : اگر زن حامله در موقع خسوف و كسوف جايى از بدنش را بخاراند ، همان قسمت از بدن نوزاد ، سياه يا سرخ مىشود . براى پيشگيرى ، زن بايد در فاصلهء اين اتفاق دستهايش را روى سرش بگذارد يا اگر زن در موقع حاملگى يخ و برف زياد بخورد ، بچهاش غشى مىشود ( فقيرى : 15 ) . همچنين اگر زن حامله انجير بخورد ، نوزادش را سقط خواهد كرد ، يا نوزاد انجيرك درمىآورد ( همان : 16 ) . در بافق اگر زن باردارى به ميت غسل ندادهاى نگاه كند ، چشم بچهاش شور خواهد شد ( جانب اللهى ، 1384 : 124 ) . در ميبد علاوه بر اين علت شورچشمى را موروثى هم مىدانند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در شيراز براى پيشگيرى از اين واقعه زن بايد در دست مردهاى نمك بگذارد و بعدا با همان نمك چشم بچهاش را بشويد ( فقيرى : 16 ) . در فرهنگ مردم چشم نيروى خارق العادهاى دارد و افرادى هستند كه قادرند با چشم زدن انسان را تا سرحد مرگ برسانند و اگر اين نيرو به كودكى برخورد كند ، به احتمال قوى او را خواهد كشت ، در بعضى موارد انسان با ديدن مريض مىشود ، مثلا در باور مردم بافق اگر كسى به ميوهء نارس سنجد نگاه كند ، به چشمدرد مبتلا مىشود و يا اگر كسى كه غسل جنابت بر او واجب است به بيمارى كه سرخك دارد نگاه كند ، دانههاى سرخك زير پوست مىماند و بيمار را مىكشد . گاهى با انجام كارهاى بسيار بىارتباط با اصل موضوع ، انسان دچار مرض مىشود مثلا مردم ميبد علت بروز زگيل را آب به گربه ريختن مىدانند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . و مردم بابل علت آن را كشيدن جارو به دست كسى يا پرتاب كردن آب دهان به سوى او مىدانند و كسى هم كه چنين كارى بكند ، خود نيز مبتلا مىشود ( رضوانيان : 28 ) . خراسانىها معتقدند ، كه اگر مادرى هنگام شير دادن به طفل خودجوش بكند ( بترسد ) بچهاش مبتلا به اگزما مىشود ( شكورزاده : 233 ) . مردم فاضلآباد گرگان عقيده دارند كه اگر صبح زود نور خورشيد به يك طرف سرشان بتابد درد نيمسر مىگيرند ( مقدم : 28 ) . وفور بيمارىهاى دستگاه تنفسى ، گرمازدگى و سرمازدگى ، برقزدگى ، گزش حشرات ، سقوط از ارتفاعات ، خستگى ، فرسودگى عمومى بدن و چهره و در نهايت پيرى زودرس به علت كار در آفتاب شديد و توأم با گرد و غبار است . مسائل مرتبط با فيزيولوژى كار مانند انحراف و ناراحتىهاى عضلانى دست ، فتق و وقوع حوادث ناشى از محيط نامناسب كار و رابطهء مستقيم انسان و دام و