محمد سعيد جانب اللهى
295
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
اگر چلهء موش به زن بيفتد بايستى موشى را گرفته و در دهان آن ادرار كند تا چلهاش بريده شود ( صفىنژاد : 428 ) . در لرستان و ايلام زن زائو براى اينكه دچار چله نشود در ده روز به نيت چلهبرى آب چهل كليد بر سر و روى مىريزد و اگر چهل كليد حاضر نباشد ، از پوست تخممرغ استفاده مىكند ( اسديان خرمآبادى و ديگران : 176 ) . در شاهيندژ اگر خروج زائو از حمام با ورود زائوى ديگرى مصادف شود ، چون به هم رسند ، هركدام يك سنجاق يا سوزن به ديگرى مىدهد ، اگر اين كار نكنند بچهشان مىميرد ، يا ديگر حامله نمىشوند ( صالحى : 29 ) . بچه عوضى : هرگاه نوزادى در چند هفتهء اول تولد خصوصا در ده روز اول بسيار نحيف و لاغر و پريدهرنگ باشد ، بچه عوضى است ، يعنى جنيان او را با همزادش عوض كردهاند ، در خراسان بچه را با ترازو و چند خشت كه از امامزاده برمىداشتند به غسالخانه مىبردند ، با كلوخ وقف ( همان خشت امامزاده ) او را وزن مىكردند . بعد چند لحظه بچه را در آنجا تنها مىگذاشتند و بيرون مىآمدند يعنى كه اين بچه را نمىخواهند ، پس از برگشت بار ديگر بچه را وزن مىكردند اگر سنگينتر بود ، به اين نتيجه مىرسيدند كه جنها بچه را پس آورده و بچهء خودشان را بردهاند . يكى ديگر از راههاى درمان اين بود كه براى معالجهء چنين بچهاى مقدارى خاك از سر سهراهى برمىدارند و مشتى اسفند روى آن مىريزند و مىسوزانند ، سپس با خاكستر اسفند و خاك كوچه مقدارى گل درست مىكنند و با آن در وسط پيشانى نوزاد خال مىگذارند و اندكى از آن گل نيز به رگهاى گردن و شانهء كودك مىمالند ، سپس در گوشهء مستراح اجاقى برپا مىسازند و ديگى روى آن مىگذارند و زير ديگ را با جاروى مستراح آتش مىكنند . كمى كه ديگ گرم شد ، بچه را برهنه كرده در آن مىگذارند و يكى دوبار در كف ديگر مىغلتانند ( به اصطلاح بچه را تف مىدهند ) . بعد او را به سرعت از ديگ خارج مىسازند و به حياط مىبرند ، در آنجا ابتدا از زير پاى هفت دختر نابالغ و سپس از لاى بند چرمى يك تفنگ رد مىكنند ، در اثناى اين عمليات بزى سر مىبرند و پوست آن را غلفتى درمىآورند و بچه را لاى پوست گرم حيوان مىپيچند و از آنجا در ديگى كه محتوى برنج نيمپخته و گرم است مىگذارند ، يك ربع بعد او را از درون برنجها بيرون مىآورند و شستشو مىدهند و لباس مىپوشانند و در زير پستان مادر مىگذارند . اگر بچه پستان گرفت و شير خورد ، به زودى چاق و تندرست خواهد شد اما اگر شير نخورد ، فورا چند مو از سر او مىكنند و يكى دو موضع از بدنش را هم تيغ مىزنند ، معتقدند ، اگر بچه در اين حال هوشيار شد و از بدنش خون آمد ، بهبود خواهد يافت ، و گرنه مىميرد ( شكورزاده : 235 ) .