محمد سعيد جانب اللهى
264
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
در دليجان دعانويس دستمالى دور سر شخص ترسو مىچرخاند و دعا مىخواند ( نوبان و ديگران : 236 ) . تب : در تهران دعاى عديله مىخواندند و از مريض مىخواستند آن را تكرار كند ( مستوفى : 469 ) . مارگزيدگى : در بلوچستان از دعا نيز براى درمان مارگزيدگى استفاده مىكنند . دعاى مخصوص را مىخوانند و به مريض فوت مىكنند ( جانب اللهى ، 1381 : 243 ) . نازايى : در بافق وقتى زنى بچهدار نشود ، نزد ملا مىرود و ملا دعايى براى او مىنويسد كه اين دعا را اول در آب انداخته و با آن آب استحمام مىكند سپس دعا را در پارچهاى پيچيده به لباس خود مىآويزد ( جانب اللهى ، 1384 : 126 ) . سردرد : در ايرانشهر از ملاى ده تعويذ كه آيهاى از قرآن است مىگيرند و مريض به پيشانى خود مىبندد ( جانب اللهى ، 1381 : 252 ) . چشمدرد : در ايرانشهر ملاى ده تعويذ مىنويسد و روى چشم مىبندد ( همانجا ) . در گيلان اگر خال سفيد در سياهى چشم پيدا شود ، كمى برنج قرمز و نمك نساييده و يك ظرف آب برمىدارند و پيش هفت نفر آدم متدين مىبرند ، هريك از آنها هفت دانه برنج و هفت تكه نمك برمىدارند و سوره أ لم نشرح لك صدرك را مىخوانند و به چشم بيمار فوت مىكنند و بعد آن را در ظرف آب مىاندازند ، در پايان آب را در زير درخت مىريزند تا لگد نخورد ( پاينده : 257 ) . تورك : توى چشم كه تورك بيفتد ، به برنج دعا مىخوانند و در آب مىريزند ( هدايت : 54 ) . دنداندرد : در ايرانشهر ملا مقدارى نمك داخل دندان مىگذارد و تعويذ مىنويسد ( جانب اللهى ، 1381 : 253 ) . همچنين چهارخانه روى زمين مىكشند و در آن كلماتى مىنويسند و بعد با كفش بر روى آن مىزنند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در الموت از دعانويس محل ، دعاى نزول مىگيرند و به بازو مىبندند ( حميدى و ديگران : 229 ) . گلودرد : در ايرانشهر ملا براى بيمار دعا و تعويذ مىنويسد ( جانب اللهى ، 1381 : 254 ) . درد سينه : در ايرانشهر از تعويذ نيز استفاده مىشود ( همان : 255 ) . عفونت زخم : در ايرانشهر تعويذ مىگيرند ، يعنى ملا يك آيه از قرآن مىخواند و روى زخم فوت مىكند ( همان : 258 ) . سكته : ملا دعايى نوشته روى بينى بيمار مىبندند ( همان : 260 ) . سختزايى : در ميبد وقتى زن هنگام زايمان دچار مشكل مىشد دعاى مخصوصى را داخل كاسهء مسى مىنوشتند و در آن كاسه گلگاوزبان يا نبات داغ ( آبجوش با نبات ) مىريختند و به