محمد سعيد جانب اللهى
164
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
سر سنجاق از سر تا پا بيرون مىريزد ، در شيراز براى درمان بايد خاكشير را شسته تا سه روز و هر روز صبح ناشتا با آب يا عرق شاهتره به مريض داد تا هرچه دانه دارد ، بيرون بريزد ، ضمنا به بچه بايد لباس سرخ پوشاند ( همايونى ، 1353 : 38 ) . در سروستان تا سه روز بايد عرق گاو زبان و نبات و گلگاوزبان به بچه بدهند تا هرچه دانه است ، بيرون بريزد ، غذاى بچه هم فقط شير و فرنى است . بايد پارچهء قرمز روى سر بچه انداخت و بعد از آن عناب را در قدرى آب جوشاند و تا زمان بهبودى هر روز سه استكان به او داده كودكى كه زبرك كرده تا چهل روز بايد پرهيز كند و گوشت و چربى و برنج مطلقا نبايد بخورد ، به جاى آن مغز بادام و تخمهء كدو مناسب است . در اين مدت عرق شاهتره به وفور بايد داد ( همايونى ، 1371 : 474 ) . جوون در گيلان يك نوع غدهء چربى به نام جوون روى مچ دست ظاهر مىشود كه براى درمان آن كمى پلو گرم نيمپخته را روى آن مىگذارند و با پارچهاى مىبندند ( پاينده : 256 ؛ نيز - خالكوبى ) . گالىگير در گيلان عامه معتقدند كه كودكان نوپا گاه تكههايى از جارو و يا آشغال را در دهان گذارده و در گلوى آنها گير مىكند و سبب پيدايش درد گلو و استفراغهاى مكرر مىگردد ، يا گاهى مو همراه غذا وارد گلوى كودك شده و گير مىكند ، لذا گروهى بودند و هستند به نام گالىگيران كه با انگشت سبابه اين تكههاى اضافى چسبيده به گلوى كودك را بيرون مىآورند . در گيلان پارهاى از محلهها مثل محلهء شاقاجى به اين كار شهرت دارند ( تائب : 35 ) . خاش و گيران تخصص اين گروه بيرون آوردن استخوان ماهى از گلوى بيمار بود ( همانجا ) . پيشدرآر در شوش زنانى به اين نام هستند ، كه اشياى خارجى وارد شده به چشم را با زبان خود يا با پيچيدن كمى پنبه به كبريت از چشم بيرون مىآورند ( ترابزاده و ديگران : 143 ) . باد فتق در لرستان با سرب فتقبندى براى خود مىسازند ، به اين ترتيب كه كاسهاى به اندازهء بيضه