محمد سعيد جانب اللهى

140

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

لكه صورت در خراسان يكى از زنان اندكى گرد گل انار پارسى كه قبلا از پارچه نازكى در كرده باشند ، در يك قاشق آب‌ليمو مىريزد و به صورت زائو مىمالد تا لك و پيس چهره‌اش بر طرف شود ( شكورزاده : 149 - 150 ) . در لرستان قرص كمر و گل انار فارسى ( گلى بود شبيه گل انار كه از فارس مىآوردند ) مىسابيدند و به صورت زائو مىماليدند كه لك و پيس آن بر طرف شود يا سپيداب را با چربى مخلوط مىكنند و به چهره مىمالند و اين عمل چندين روز تكرار مىشود ( اسديان خرم‌آبادى و ديگران : 252 ) . در اصفهان از سفيداب كف و حب المهلب استفاده مىشود ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) در خراسان مغز پياز بيابانى را روى سنگ مىسايند و با چند قطره سركه مخلوط مىكنند و بر پوست صورت مىكشند ( شكورزاده : 269 ) . در سنقر داروى ترنج يا حنا را روى صورت مىمالند يا كف سمنو را در موقع پخت گرفته بر روى صورت مىمالند ( رستمى و ديگران 1374 : 201 ؛ نيز - ماكيان‌درمانى ؛ درمان با مو . . . ) . شيردهى : در خراسان نوزاد را گاهى تا سه روز يا سه اذان شير نمىدهند زيرا قبل از آن بايد اندرون بچه را از خون و كثافات خالى كرد ، براى اين منظور مقدارى كره و بارهنگ و نبات را با هم مخلوط مىكنند و در هاونى مىكوبند و اندك‌اندك با انگشت سبابه به دهان نوزاد مىگذارند تا مزاجش به كار افتد ( شكورزاده : 154 ) . در يزد ابتدا كمى مسكه « 1 » ( سرشير ) در آب جوش ريخته به بچه مىدهند ، يا عناب و گل گنو را مىجوشانند و به بچه مىدهند ( جانب اللهى و ديگران : 128 ) . كم‌شيرى : در تهران اگر در اثر سردى بود ، بايد گوشت قرمز و كباب و مرغ و پسته و بادام و انگور قرمز و خربزه و سيب و گلابى و انار شيرين بخورد . اگر از صفرا و خشكى مزاج بود ، بايد دوغ و آب ليموترش بخورد و مقدار غذا را كم كرده و از گوشت ، تخم‌مرغ ، چربى و شيرينى پرهيز كند و از اسفناج ، هندوانه ، جوجه خروس ، آلو ، هلو ، برنج و آش جو استفاده كند ( شهرى : 1 / 520 ) . در خراسان براى زياد كردن شير با زيره سبز و آرد برنج و شير گاو حريره مىپزند و به زائو مىدهند ( شكورزاده : 262 ) . پرشيرى و پستان‌درد : در طالب‌آباد علت آن را بىوقتى شدن ( جن‌زدگى ) يا مو گرفتن لولهء پستان مىدانند ، براى درمان مقدارى گلپر را در قدرى آب حمام ريخته آن آب را روى سر بچه

--> ( 1 ) . maska