محمد سعيد جانب اللهى
119
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
در ايرانشهر برگ بوته مچنگل « 1 » را مىكوبند و الك مىكنند و پودر آن را روى محل سوختگى مىريزند ( جانب اللهى ، 1381 : 258 ) . در خراسان : 1 . ابتدا محل سوختگى را با آب دهان تر مىكنند و اندكى نمك بر آن مىپاشند تا پوست تاول نزند ، بعد قدرى آب پياز يا نفت يا آب سيبزمينى و يا مركب سياه روى موضع سوختگى مىمالند . 2 . قدرى دودهء چرب روى موضع سوختگى مىمالند ، سپس يك عدد سيبزمينى خام در هاون كوبيده بالاى آن مىگذارند ، دو روز كه گذشت با حنا و روغن خميرى درست مىكنند و به جاى سيبزمينى بر محل سوختگى مىگذارند . 3 . اگر سوختگى عميق و زياد باشد ، اندكى روغن بادام شيرين در يك يا چند قاشق آب آهك مىريزند و بر موضع سوختگى مىمالند . 4 . اگر سوختگى با آب جوش باشد ، ابتدا يك پياز با چند حبه قند در هاون مىكوبند و روى آن مىمالند كه تاول نزند ، سپس شش مثقال موم كافورى و سه مثقال سفيداب قلع و يك مثقال كافور قيصورى و ده مثقال روغن گل ياسمين در پنج عدد سفيده تخممرغ ريخته روى آتش گرم مىكنند و به هم مىزنند و از آن مرهم مىسازند و روى سوختگى مىگذارند ( شكورزاده : 258 - 259 ) . در الموت ابتدا روى آن سيبزمينى مىگذارند ، سپس از كوبيدهء گياهى به نام رومون « 2 » به عنوان مرهم استفاده مىكنند ( حميدى و ديگران ، 1384 : 233 ؛ نيز - ماكياندرمانى ؛ حشرهدرمانى ) . ورم ( - درمان با منشأ انسانى ) . مسموميت با ترياك ( - درمان با منشأ انسانى ) . مسموميت با مواد غذايى در ايرانشهر به مسموم برنجاسك مىدهند ( جانب اللهى ، 1381 : 259 ) . در اصفهان زراوند طويل از اجزاى ترياق اربعه ( شامل : ابو القار ، زراوند ، جنتيانارومى « 3 » ، مرمكى ) است به اين منظور مورد استفاده است ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) .
--> ( 1 ) . moc ? angel ( 2 ) . rumun ( 3 ) . jontiy n