( پشگ ) دفاعى است كه بدن در مقابل ورود ميكروب‌ها ، انگل‌ها ، قارچ‌ها و غيره از خود نشان مىدهد ، معمولا هرجا پشگى وجود داشته باشد زخم ، عفونت و آثار ورود ميكروب به بدن را نيز بايستى در آنجا جستجو كرد . عفونت‌هاى داخلى بدن و بيمارىهاى بدخيم و بيمارىهاى خونى و غيره ، غدد لنفاوى بدن را بزرگ مىكنند ، در هر صورت با مشاهده و لمس پشگ‌ها ، بايستى به عفونت‌ها مشكوك شد . راه درمان : بهترين راه درمان آن پيدا كردن علت اصلى و رفع آن و پاكسازى بدن از خلط غالب است ، ( براى پاكسازى خلط غالب بايد به قسمت اخلاط اربعه در همين كتاب مراجعه كنيد ) ، سپس داروهاى مرخى مثل گل خطمى ، گل بنفشه و تخم مرو را با موم و روغن مخلوط كرده و ضماد كنيد . استعمال و به كار بردن داروهاى رادع در اينجا ممنوع است مخصوصا اگر تعداد پشگ‌ها زياد باشد . پس از دادن داروهاى مرخى ( داروهاى شل و نرم‌كننده ) ، بايستى داروهاى محلل به كار بريد . در ورم‌هايى كه مبدأ آن‌ها زخم ، عفونت و يا عامل ديگرى باشد ، 10 گرم زرنباد را كوبيده ، بعد در آب خمير و ضماد كنيد . * برگ توت سياه را ساييده و ضماد كنيد . و اگر مىخواهيد سر باز كند از گذاردن ضماد برگ موقعى كه پشك خوب نرم شده باشد استفاده كنيد . ضماد تخم كتان ، اسپرزه ، گل خطمى و خمير ترش نيز مفيد است . * آجر پخته را نرم كوبيده با روغن كرچك خمير كرده ضماد كنيد تا باعث پخته شدن و سر باز كردن پشگ شود . مالش پشگ‌ها به‌طور عموم با روغن زيتون اكثرا مفيد واقع مىشود . اين نكته لازم به تذكر است كه دادن مبردات و رادعاتى ، چون : صندل ، اقاقيا ، فوفل ، گل ارمنى ، گلاب ، آب گشنيز و كاهو در ابتداى شروع بيمارى يعنى زمانى كه پشگ‌ها در حال بزرگ شدن هستند خيلى مفيد و مؤثرتر است . هنگامى كه بيمارى استقرار پيدا كرد دادن محلل‌ها مثل بابونه ، تاج‌ريزى ، گل خطمى ، تخم شنبليله و مغز ناخنك توصيه مىشود ، در اين موقع فقط داروهاى حل‌كننده مؤثرند . اگر تورم با درد و فشار همراه باشد منضجاتى مثل تخم بزرك ، تخم شنبليله ، انجير ، شير و تخم مرو را به محلل‌ها اضافه كنيد . داروهاى زير نيز داراى چندين خاصيت مىباشند از جمله : تومورهاى ابتدايى را تحليل برده و تومورهاى نرم شده را منفجر كرده و آن‌ها كه نيمه خام شكافته شده باشند را نرم و آماده‌ى سر باز كردن مىكند . اين داروها عبارتند از : گل شيره‌ى انگور ( گلى است كه در ظرف‌هاى شيره‌ى انگور ته‌نشين شده است ) ، تخم شنبليله و تخم كتان از هركدام 15 گرم و صبر زرد ، مقل ارزق و ريوند چينى از هركدام 5 گرم ، همه را نرم كرده ، در گل شيره‌ى انگور ريخته و ضماد كنيد . اگر بخواهيد تومورى سر باز كند از داروهاى زير به كار بريد و آن‌ها عبارتند از : قرفه ، اسپرزه ، تخم شنبليله ، صبر زرد ، مقل ارزق ، آرد جو ، صابون و پياز پخته . تومورهاى سرطانى : تومورها يا غدد بدخيم و يا سرطانى از نظر طب گياهى ورمى هستند سوداوى كه از احتراق صفرا يا احتراق بلغم كه اندكى صفرا نيز با آن سوخته شده باشد پديد مىآيند ، سوداى طبيعى به تنهايى عامل اصلى اين بيمارى نمىباشد بلكه عوامل ديگرى نيز به وجود آمدن اين بيمارى كمك مىكنند . اين بيمارى بدخيم در زنان در سينه و داخل رحم و در مردان در پاها ، دستگاه گوارشى ، دستگاه تناسلى ادرارى و گاهى در صورت پديد مىآيد ، اما اين قانون كلى نيست ، هرجا كه ميل او باشد مىتواند به وجود آيد . داروهاى ضد اين بيمارى به‌طور عموم عبارتند از : سورنجان ، اسفيداج ، اذان الغا ، اذخر مكى ، اوشق ، افتيمون ، انجدان ، انجره ، برگ گزنه ، باسليق ، قدمومه ، توتيا ، شنبليله ، خربق سياه ، خولنجان ، فلوس ، خرچنگ