احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
87
دائرة المعارف گياه درمانى ايران
قرار دارد و در طى روز به تدريج از مقدار آن كاسته مىشود . اين غده تنظيمكنندهى آغاز بلوغ است ، انسان را به خواب وامىدارد و بر حالات خلقى انسان تأثير گوناگون مىگذارد . غدهى هيپوتالاموس : هيپوتالاموس غدهاى است كه مانند ترموستات اتومبيل عمل مىكند . تنظيمكنندهى حرارت مركزى بدن انسان مىباشد . غدهى هيپوفيز : هيپوفيز غدهاى است به اندازه يك سانتيمتر ، متشكل از دو لب قدامى و خلفى . اين دو لب از لحاظ تكامل و عمل كاملا با يكديگر متفاوتند . اين غده در قاعدهى مغز و در محفظهى استخوانى كوچكى قرار دارد كه وزن و حجم آن تقريبا به اندازهى يك نخود است . همانطور كه قبلا شرح داديم راه ارتباطى آن با غدد ديگر از طريق جريان خون انجام مىگيرد . بهطورى كه سلولهاى اين غدد مواد شيميايى را كه داخل خود تهيه كرده است را در جريان عمومى خون مىريزد و هريك از ساير غدد تحت تأثير يك يا چند ماده مترشحهى اين غده قرار مىگيرند و به نوبهى خود مواد ترشح مىكنند . اين مواد همان هورمون ناميده مىشود . طرز كار غدهى هيپوفيز شبيه به دستگاه فرستندهاى است كه امواجى با طولهاى مختلف پخش مىكند و دستگاههاى گيرنده ، موج مورد احتياج خود را از آن دريافت مىكنند . غدهى هيپوفيز در حدود بيست مادهى شيميايى مختلف از خود ترشح مىكند كه هريك از اين مواد در تنظيم كار ساير غدد درونريز نقش بسزايى دارند . اگر غدهى هيپوفيز قبل از بلوغ دچار ضايعهاى گردد يا به وسيلهى جراحى برداشته شود قد كوتاه مىماند ، آثار بلوغ مرتفع مىگردد ، تمايلات جنسى ظاهر نمىشود ، ريش و سبيل در ذكور ( پسران ) نمىرويد و پستان دختران بزرگ نمىشود . در صورتى كه اين غده بعد از بلوغ و رشد كامل ، دچار عارضه شديد گردد پس از مدتى كوتاه ، در زنان عادت ماهانه دچار مشكل شده و قطع مىگردد ، پستانشان كوچكتر مىشود و بارورى آنان غير ممكن مىگردد . همچنين چين و چروك بسيار صورت آنان را احاطه مىكند و پيرى زودرس پديد مىآورد . در مردان امور جنسى و تناسلى مختل مىگردد و بهطور قابل ملاحظهاى نيروى جنسى را كاهش مىدهد . اما پركارى و فعاليت بيش از حد غدهى هيپوفيز سبب بزرگ شدن و بىقواره شدن دست و پا و استخوانهاى صورت بهخصوص فك تحتانى مىگردد . اين وضع را آكرومگالى ناميدهاند . تحريك شديد بدون دليل ساير غدد درونريز به پركارى آن غدد منجر مىشود ، كه پركارى آنها نيز در جاى خود عوارضى را ايجاد مىكنند . غدهى هيپوفيز ، پستان شيرى را جهت ترشح شير تحريك مىكند . غدهى هيپوتالاموس براى هريك از هورمونهاى محركه عامل آزادكنندهاى از خود ترشح مىكند كه از راه سيستم خونى به هيپوفيز قدامى مىرسند . ترشحات مربوط به هيپوفيز قدامى فعاليتهاى ساير غدد درونريز را كنترل مىكنند . اين هورمونها عبارتند از : 1 - هورمون سوماتوتروپين ( هورمون رشد ) : ترشح بيش از حد اين هورمون در كودكى موجب رشد بيش از اندازهى طول استخوانها يا غولپيكر شدن شخص مىگردد . ترشح كم نيز باعث چاقى ، اختلال در سوختوساز كربوهيدراتها و احتمالا اختلال در