احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )

531

دائرة المعارف گياه درمانى ايران

اضافه‌وزن ، بالا بودن مقدار كلسترول و انسولين در بدن از عوامل خطر براى ايجاد سنگ صفرا است به‌طورى كه با 20 % اضافه‌وزن ، احتمال ايجاد سنگ‌هاى كيسه‌ى صفرا دو برابر مىشود . زنانى كه از خوردن صبحانه خوددارى مىكنند و يا نوشيدنىهاى كافئين‌دار ( قهوه و چاى ) مىنوشند به مراتب بيشتر در معرض سنگ‌هاى صفراوى هستند . اگرچه به اختلالات دستگاه صفراوى به اندازه‌ى ساير اختلالات دستگاه‌هاى ديگر بدن توجه نمىشود اما كاملا شايع هستند . سنگ‌هاى كلسترولى بيش از 95 % از بيمارىهاى دستگاه صفراوى يا به‌طور مستقيم با سنگ‌هاى كيسه‌ى صفرا در ارتباط است و يا در ارتباط با التهاب كيسه‌ى صفراست كه كاملا با بيمارى سنگ كيسه‌ى صفرا مرتبط است . سنگ‌هاى كيسه‌ى صفرا ساختارهايى بلورى دارند كه از طريق تغليظ و يا تراكم و سفت شدن اجزاى سازنده‌ى صفرا ايجاد مىشوند كه دو نوع اصلى دارند . يك دسته از سنگ‌ها از جنس كلسترول هستند كه حدود 75 % از سنگ‌هاى كيسه‌ى صفرا را تشكيل مىدهند كه سنگ‌هاى خالص آن زرد كم‌رنگ هستند . دسته‌ى ديگر ، سنگ‌هاى رنگدانه‌اى هستند كه بيشتر از املاح و تركيبات كلسيمى تشكيل شده‌اند و حدود 20 % از سنگ‌هاى كيسه‌ى صفرا را تشكيل مىدهند كه آن سنگ‌ها معمولا سياه و قهوه‌اى رنگ و كوچك و متعدد هستند . چگونگى ايجاد سنگ كيسه‌ى صفرا : عواملى كه زمينه را براى بروز سنگ‌هاى صفرا آماده مىكنند عبارتند از : چاقى و رژيم غذايى غربى كه حاوى مقادير زيادى چربى و كلسترول است ، در زمان فقدان ويتامين E ، ويتامين A به سرعت از بين مىرود . كمبود ويتامين A باعث جدا شدن غير عادى غشاى مجراى كيسه صفرا مىشود . كلسترول كه قابليت انحلال كمترى دارد ، مىتواند در كيسه‌ى صفرا به علت كنده شدن غشاى كيسه‌ى صفرا در كيسه بماند و سفت شده و تبديل به سنگ شود . اين كار خصوصا در موقعى كه ليسيتين كمتر باشد بهتر و بيشتر به وقوع مىپيوندد . سنگ‌هاى كلسترولى : كلسترول در آب نامحلول است لذا در مواردى كه ميزان آن نسبت به ساير محتويات صفرا به‌طور غير طبيعى افزايش مىيابد ، به حدى مىرسد كه نسبت به ساير املاح صفراوى فوق اشباع شده و باعث رسوب تيغه‌هاى بزرگ كلسترولى به صورت بلورهاى كلسترول مىشود كه به راحتى خرد مىشوند . اما سنگ‌هاى قهوه‌اى ، كم تعداد و نرمند و از لحاظ شكل ظاهرى مانند گريس و يا شبه صابون هستند . چندين عامل در افزايش غير طبيعى كلسترول و در نتيجه رسوب و تشكيل سنگ‌هاى كلسترولى كيسه‌ى صفرا نقش دارند كه از آن جمله مىتوان از افزايش ترشح كلسترول در صفرا نام برد كه اين امر ممكن است در ارتباط با چاقى ، رژيم‌هاى غذايى پر انرژى يا داروها ( مثل داروى كلوفيبرات كه يك داروى ضد چاقى است ) ، استروژن‌ها ( نوعى هورمون زنانه است ) ، قرص‌هاى ضد باردارى و زايمان‌هاى مكرر ديده شود . علاوه بر عوامل فوق هر عاملى كه باعث كاهش تحرك و فعاليت كيسه‌ى صفرا شود باعث