محمد مهدى اصفهانى

32

مجموعه فهرست گزيده نسخ خطى فارسى آسياى ميانه و قفقاز در علوم پزشكى ( فارسى )

برهان النجوم 2 / 4694 محمد رجب منشى بخارايى معروف به راجى ، اين رساله شامل بيان راه حركت آفتاب و ماه ، موقع ستاره‌ها در قسمهاى گوناگون فلك ، بروج ، طرز حركت سيارات و ستاره‌ها و تأثير آنها به تقدير آدمان ، شهرها و كشاورزى و زراعت است . در آخر آن يك‌چند جدول و نقشه و پارچهء اشعار آورده مىشود . نستعليق روشن و واضح ، كارخانه‌اى خوش‌صفت ، اوايل قرن 14 ق / 20 م ، 230 برگ ( b 260 - b 30 ) ، 5 / 12 * 5 / 20 س . آغاز قسمتها و بابها ، عنوان ستاره‌ها ، ماهها ، برجها ، سيارات و نقشها و جدولها با جوشه ثبت گرديده‌اند . مقوايى سبزرنگ داراى ترنجهاى ضربى ، صحاف نسخه ابراهيم خواجه نسخه كامل است ، اما با اين وجود در آن كنده شدن برگ از جلد و دفترها و حتى پاره شدن برگ ( 205 ) هم ديده مىشود . ترجمهء مجمل الأصول ( يا شرح مجمل الأصول ) 2 / 484 اصل عربى اثر تأليف ابو الحسن كوشيار بن لبان جيلى ( قرن 4 ق / 10 م ) ، مترجم فارسى آن محمد بن ابى عبد الله مسعود الكمال معروف به سيف منجم يزدى ، در 703 ق / 1304 م ، اين رساله مدخلى است بر علم نجوم و عبارت است از 4 مقاله : مدخل اين صناعت ، حكم كردن بر كارهاى عالم ، حكم كردن مولود ، در اختيارات و فصلهاى كوچك ديگر . در داخل متن رساله 6 جدول موجود است ، نستعليق ، هندى خوش‌صفت ، محمود الحسينى قاسم ، 1136 ق / 1723 - 1724 م ، در شهر قزوين ايران ، 37 برگ ( b 91 - b 55 ) ، 22 * 17 س . عناوين قسمتها با جوشه نوشته شده‌اند . مقواى شرقى بر بالايش كاغذ سفيد چسبانده شده ، حواشى 3 برگ اول نسخه با كاغذ ديگر بعدتر ترميم شده‌اند . در بعضى برگ‌ها آثار خوردن موريانه به نظر مىرسد . در حواشى عده‌اى از ورقها قيد و علاوه‌ها ديده مىشوند . در بعضى حاشيه‌ها 14 نقش مهر بيضىشكل بزرگ با ذكر وقف مدرسهء گاوكشان بخارا ( قرن 10 ق / 16 م ) ديده مىشود . جامع الفوايد 3 / 3939 يوسف بن محمد بن يوسفى الهروى ( 950 ق / قرن 16 م ) ، رسالهء آميخته با نظم در رسالهء مسائل طبى و طرز معالجهء بيماريهاى گوناگون ، از مقدمهء و 26 باب عبارت است ، نستعليق متوسط ، خوقندى ، حدود 1216 ق / 1800 - 1801 م ، 74 برگ ( a 179 - a 105 ) ، 6 / 23 * 7 / 13 س . عنوان بابها با جوشه نوشته شده است ، چرمى مستعمل و فرسوده ، در نسخه آثار تأثير رطوبت و جاى داشتن داغهاى قهوه‌اىرنگ به نظر مىرسد . بر اثر تأثير رطوبت دو سطر آخر همه ورقهاى نسخه تماما خراب گرديده