حسن حسن زاده آملى
55
طب و طبيب و تشريح ( فارسى )
اكنون اين علم رزين در آن سرزمين كالشمس فى وسط السماء واضح و منكشف گرديده است . بيشتر از ششصد سال قبل از اينكه ابتداى هنگام سوم ترقى تشريح است « ماندينبى » معلم در مدرسه بولنى ايطاليا در حضور شاگردهاى خود انسان تشريح مىكرد كتابى تصنيف كرد كه مدتى در ميان اطباء متداول بود با كمال احتياط بسيارى از غلطهاى جالينوس را تصحيح كرد . تا اينكه « وسل ايطاليائى » ظاهر شد در پادواى ايطاليا انكشافات جديده در تشريح نموده بدون خوف غلطهاى جالينوس را واضح كرد جهّال و حاسدين از اطبّاء بر او شوريدند ، از خوف آنها از مدرسه پس از آن از شهر خارج شده بكشتى رفت ، از قضا كشتى او طوفانى گشته در دريا هلاك شد . كتابى كه نقشههاى تشريحى زيادى داشت تأليف كرده ناتمام مانده بود ، شاگردهاى كافى قابلى داشت آن را به اتمام رسانيدند كه هنوز هم در دست است . و همچنين از آنوقت تا به حال معلمين بيشمارى آمده تشريح كرده اسامى بعض آنها را كه مشهورتراند ذكر مىكنيم : « اوستاش » و « فلوبيوس » و « آنكرآسياس » و « فارول » و غيرهم كه بعضى در تشريح دماغ و بعضى در احشاء و ساير اعضاء مسائل مهمه منكشف نمودند . « وزال » و « سروه » و « سزال پن » هريك قسمتى از دوران خون را دانستند . « فابريز » كه معلم « هروه » بود در سنه 1574 عيسوى . مطابق سنه 977 هجرى ولوول داخل وريدها را پيدا كرد . ولى هنوز نتيجهاى را كه دوران خون باشد نمىدانستند تا اينكه در سنه 1619 عيسوى ، مطابق سنه 1026 هجرى « هروه » معلم انگليسى حكيمباشى « شارل » اول پادشاه انگليس دوران خون را منكشف نمود . نه سال بعد از او « آزلّى » عروق كيلوسى را شناخت . بيست و