حسن حسن زاده آملى
53
طب و طبيب و تشريح ( فارسى )
تشريح چندان كامل و متين نبودهاند ، و تنها تشريح عظام و مواضع احشاء را مىدانستند اما شرايين را از آورده و اعصاب را از اوتار تميز نمىدادند . [ اول كسى كه بدن انسان را تشريح كرد ] آوردهاند اول كسى كه اجساد آدمى را تشريح كرد و كالبد انسان را شكافت دو نفر به نام « ارازيسطراطوس » و « ايروفيل » كه هروفيل نيز گويند ، بودهاند . اولى پسر كوچك ارسطاطاليس بوده است ، و دومى حكيمى بود در مدينه كرتاچنس . اين دو شخص نامور پس از مدّتى كه به تحصيل علوم به خصوص طبّ و شعب آن مشغول بودند به ديار مصريه سفر كردهاند و در اسكندريه ماندهاند و در مدرسه اسكندريه كه بانى آن « الابطلوميون » بوده است تشريح انسان مىكردند و مردم را صنعت طبّ مىآموختند و در آنجا از معلمين بسيار معروف شدند ، پس از آن علم تشريح در اسكندريه متداول شد . بعد از آن در مدت ما بين اين دو شخص و جالينوس كه در حدود پانصد سال بوده است علم تشريح ترقّى نيافت و بر يك حالت بماند ، تا آنكه بيش از چهارصد سال قبل از هجرت حضرت خاتم الانبياء - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - جالينوس ظاهر شد و مدرسه جديدى براى تشريح بنا كرد و در آن علم تشريح تحصيل مىشد . جالينوس بهتر از جميع متقدمين در اين علم تعمّق نمود : چنانكه بزرگتريى مشرّحين قدماء شد . و عصر او عصر دوم ترقى تشريح خوانده مىشود . [ تعمق جالينوس در تشريح ] جالينوس ثابت كرده است كه شرايين ما دام الحيات پر از خوناند و ابدا هوا در جوف آنها نيست . و بدين نظر صحيح بر « ارازيسطراطوس » كه بر آن شده بود كه شريانها پر از خون نيستند هوا هم در آنها هست ، طعن مىزد چنان كه بر برخى از آراى ديگر وى . [ كتاب جالينوس در تشريح ] كتابى را كه جالينوس در علم تشريح تصنيف كرده است بيشتر از هزار